Karst là hiện tượng phong hóa đặc trưng của những miền núi đá vôi bị nước chảy xói mòn sản phẩm tự nhiên của quá trình phong hóa karst là các hang động với các nhũ đá, măng đá, sông suối ngầm, là một dạng cảnh quan môi trường đặc biệt, có thể mang lại nhiều nguồn lợi về kinh tế, khoa học, giáo dục, giải trí và thẩm mỹ. Cảnh quan môi trường karst đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong lịch sử phát triển Trái đất. Với những giá trị nổi bật, nhiều khu vực karst trên thế giới đã được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên thê giới. Tuy vậy, nguồn tài nguyên thiên nhiên này dễ bị tổn thương, đặc biệt dễ bị tác động bởi các hoạt động nhân sinh. Chỉ số xáo trộn môi trường karst (KDI) được sử dụng lần đầu tiên vào năm 2005 nhằm đánh giá toàn bộ tác động của con người tới cảnh quan karst-môi trường karst. KDI đã và đang được áp dụng hiệu quả trong việc xác định các mối đe dọa môi trường karst và là công cụ hữu hiệu cho công tác hoạch định chính sách bảo vệ các khu vực karst.

Nhằm cung cấp thông tin giúp các nhà quản lý tìm giải pháp cân bằng giữa bảo tồn, khai thác tài nguyên karst và phát triển kinh tê - xã hội cũng như cập nhật phương pháp tiếp cận tổng thể theo hướng địa -sinh thái - nhân văn trong nghiên cứu bảo tồn các khu vực karst tại Việt Nam, đề tồi nghiên cứu đã đi sâu phân tích, làm rõ những nhân tố ảnh hưởng đến môi trường karst. Sau 3 năm thực hiện, đề tài đã đạt được kết quả chính đó là: về khoa học đã xây dựng, định lượng Bộ chỉ thị và xác định chỉ số xáo trộn môi trường karst tại Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Bộ chỉ thị  gồm 17 chỉ thị theo đề xuất của van Baynen và 10 chỉ thị đặc thù cho khu vực nghiên cứu; các chị thị đã được lượng hóa theo thang điểm từ 0 - 3 để xác định những nhản tố nguy hiểm và tính chất của chính đối với hệ cảnh quan sinh thái. Thành lập bản đổ chỉ số xáo trộn môi trường karst Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tỷ lệ 1:50 000 sử dụng phần mềm ArcGis. Bản đồ KDI thể hiện rõ hiện trạng xáo trộn môi trường karst trong vùng lõi và vùng đệm của Vườn trong thời gian qua, từ đó, xác định rõ những mối nguy cơ đối với hoạt động phát triển kinh tế; cập nhật phương pháp tiếp cận tổng thể theo hướng địa -sinh thái - nhân văn trong nghiên cứu bảo tồn môi trường karst tại Việt Nam. Tạo nền tảng để tiếp tục áp dụng hướng nghiên cứu KDI tại các khu vực karst khác ở Việt Nam.

Đề tài đã cung cấp các thông tin hữu dụng, có cơ sở khoa học và đề xuất các giải pháp quản lý tổng thể và cụ thể nhằm bảo tồn và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên khu vực Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Lần đầu tiên ứng dụng phương pháp xác định chỉ số môi trường karst tại Vườn Quốc gia nói riêng và Việt Nam nói chung. Nhiệm vụ đã vận dụng sáng tạo, xây dựng bộ chỉ thị phù hợp với đặc điểm đặc thù của Vườn Quốc gia Phong Nha -Kẻ Bàng.

Bên cạnh đó, về các yếu tố cụ thể, các nhà khoa học cũng chí ra các vấn đề bảo vệ cảnh quan sinh thái rừng, đó là cần chọn lựa, sử dụng đèn chiếu hợp lý; đảm bảo các chuẩn mực về môi trường trong khai thác các hoạt động du lịch; quản lý du khách tham quan hang động; thực hiện giám sát, quan trắc; công tác vệ sinh môi trường; chọn lựa hình thức du lịch phù hợp đối với từng loại hang động; hạn chế và ngừng khai thác từ tháng 10 đến tháng 1 hàng năm; tuyên truyền sâu rộng trong cộng đồng, đặc biệt đối với tầng lớp trẻ; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu môi trường sinh thái hang động; cần nghiên cứu phân loại các loại sinh vật đèn, xác định rõ phổ hấp thụ để sử dụng loại ánh sáng phù hợp.

Theo: Minh Thư

Nguồn tin: Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, số ra ngày 30/01/2018.