Tỉnh Quảng Trị mới sau hợp nhất hiện có 926.396 ha rừng và đất lâm nghiệp (chiếm 73% tổng diện tích tự nhiên của tỉnh (1.270.000 ha). Diện tích đất có rừng của tỉnh là 841.224 ha, trong đó rừng tự nhiên có 596.231 ha, rừng trồng có 244.993 ha, độ che phủ rừng khoảng 65%, trở thành một trong những tỉnh, thành phố có độ che phủ cao nhất nước. Việc xác định chính xác hiện trạng rừng tại thời điểm là cơ sở hết sức quan trọng để các cấp, các ngành có liên quan đưa ra những chính sách, định hướng phát triển ngành, triển khai các chương trình, dự án, công trình lâm nghiệp có hiệu quả. Với quy mô rộng khắp trên địa bàn toàn tỉnh, lâm nghiệp là một ngành rất phức tạp trong quản lý và bố trí sản xuất thực tế nếu sử dụng các công cụ thủ công truyền thống. nên cần có hệ thống thông tin và các phương tiện kỹ thuật cao trong quá trình điều tra xác định hiện trạng rừng.

Hệ thống Thông tin địa lý (GIS) là một công cụ máy tính để lập bản đồ và phân tích các sự vật, hiện tượng thực trên trái đất. Trong đó công cụ WebGIS - công nghệ GIS qua mạng, là một hệ thống phức tạp cung cấp truy cập trên mạng với những chức năng như là bắt giữ hình ảnh (capturing), lưu trữ, hợp nhất dữ liệu (integrating), thao tác dữ liệu (manipulating), phân tích và hiền thị dữ liệu không gian, là hệ thống thông tin địa lý được phân bố thông qua hệ thống mạng máy tính phục vụ cho việc hợp nhất, phân tán (disseminate), giao tiếp với các thông tin địa lý được hiền thị trên World Wide Web, cho phép người dùng có thể truy xuất, thao tác và nhận kết quả từ việc khai thác dữ liệu GIS từ trình duyệt web của họ mà không phải trả tiền cho phần mềm GIS.

Từ yêu cầu đó, Trung tâm Quy hoạch thiết kế Nông, lâm, thuỷ sản Quảng Trị đã tiến hành ứng dụng GIS và các công cụ công nghệ cao như phương tiện bay không người lái, ảnh vệ tinh,... vào công việc của đơn vị. Trung tâm đã xây dựng một Web server thử nghiệm để có thể hiển thị được trên trình duyệt và cuối cùng gửi trả kết quả về cho trình duyệt dưới dạng các trang web, quản trị cơ sở dữ liệu có khả năng cập nhật, thêm mới, xoá một cách dễ dàng, thuận lợi phục vụ cho quản lý và tư vấn hiện trạng rừng và đất sản xuất lâm nghiệp theo thời điểm.

Các dạng yêu cầu từ phía khách hàng

Từ dữ liệu hiện trạng rừng, căn cứ vào các điều kiện tự nhiên, xã hội, kinh tế,... cũng có thể kết hợp đưa ra những đề xuất, gợi ý sử dụng rừng, sử dụng đất lâm nghiệp hợp lý.

Sơ đồ quan hệ cơ sở dữ liệu

Sau khi có được dữ liệu lý thuyết, cần kết hợp điều tra ngoại nghiệp để làm rõ, hiệu chỉnh, bổ sung cho kết quả trên máy tính. Tuy nhiên, việc điều tra rừng gặp rất nhiều khó khăn bởi địa bàn hoạt động rộng, điều kiện thời tiết, địa hình phức tạp (núi đá, vùng biên giới…) nên cần có sự hỗ trợ của phương tiện bay không người lái và ảnh vệ tinh. Gồm 4 bước sau:

1) Chuyển phạm vi, ranh giới của lô rừng lên ảnh vệ tinh

2) Khoanh vẽ hiện trạng rừng: Việc xác định hiện trạng dựa trên màu sắc các khu vực trên ảnh, kết hợp với các mẫu khóa ảnh đã được lấy từ trước và kinh nghiệm của người điều tra.

­Ranh giới hiện trạng sau khi khoanh vẽ trên ảnh Google Earth

3) Bay và khoanh vẽ trên ảnh Flycam để đối chiếu, xác định hiện trạng: Sử dụng phương tiện bay không người lái (Flycam) bay chụp, dùng ảnh chụp được xử lý bằng các phần mêm chuyên dụng (PIX4D, 3D Survey…). Khoanh vẽ hiện trạng tương tự phương pháp đối với ảnh vệ tinh. Đối chiếu, xác nhận sự sai lệch về hiện trạng rừng, các vùng có biến động về trạng thái rừng so với ảnh vệ tinh đã khoanh vẽ trước đó. Xác định các điểm có sự sai khác hiện trạng giữa 2 thời điểm, 2 loại ảnh. Lên phương án điều tra, kiểm chứng tại thực địa.

Ranh giới hiện trạng sau khi khoanh vẽ trên ảnh Flycam

4) Thành lập bản đồ hiện trạng rừng thành quả: Trích xuất ranh giới hiện trạng đã khoanh vẽ, kết hợp với kết quả kiểm chứng thực địa để thành lập bản đồ hiện trạng rừng thành quả.

Như vậy, thay vì phải kiểm chứng, điều tra ngoại nghiệp thủ công lại trên toàn bộ diện tích do có sự sai khác, biến động lớn về hiện trạng so với ảnh vệ tinh, tổ điều tra chỉ phải kiểm chứng lại hiện trạng tại một vài điểm có sai khác đã được xác định từ trước, tiết kiệm được thời gian và chi phí nhân công, nâng cao năng suất lao động.

Với những tính năng hiện có và hướng phát triển rõ ràng trong tương lai, đây là những công cụ cực kỳ hữu ích cho việc xác định hiện trạng rừng và định hướng sử dụng rừng và đất lâm nghiệp, hỗ trợ cho quản lý của Nhà nước và cung cấp thông tin cho người dân, doanh nghiệp sản xuất kinh doanh các thông tin trong lĩnh vực lâm nghiệp. Tương lai hoàn toàn có thể mở rộng ra để điều tra, quản lý các loại cây trồng trong nông nghiệp và vùng nuôi trồng thủy hải sản./.

Phan Xuân Việt - Trung tâm Quy hoạch thiết kế Nông, lâm, thuỷ sản Quảng Trị