Để giúp bà con nông dân giảm thất thoát, tăng sản lượng, tăng thu nhập cũng như tối đa hóa giá trị hạt cà phê Quảng Trị trên thị trường quốc tế, xin hướng dẫn một số kiến thức cơ bản về kỹ thuật thu hái cà phê.

Ảnh hưởng của loại quả thu hái tới sản lượng và chất lượng cà phê nhân

Việc thu hái cà phê đúng thời điểm và lựa chọn loại quả phù hợp có tác động lớn đến cả sản lượng và chất lượng hạt cà phê nhân sau này. Sản lượng cà phê nhân thu được phụ thuộc vào độ chín của quả khi thu hái:

- Về sản lượng:

Ta cùng nhau làm một phép tính như sau: Hái 1 kg quả chín có khoảng 850 – 900 quả. Trong khi đó, 1 kg quả xanh có khoảng 1.150 – 1.200 quả, sự khác biệt này là 24%.

+ Đầu vụ: Hạt từ quả xanh nhẹ hơn hạt từ quả chín khoảng 22%. Điều này có nghĩa là thu hoạch sớm sẽ làm giảm đáng kể khối lượng sản phẩm.

+ Giữa vụ: Chênh lệch khối lượng giữa hạt quả xanh và quả chín giảm xuống, chỉ còn khoảng 2,5%.

+ Cuối vụ: Khối lượng hạt quả xanh và quả chín có khối lượng gần như tương đương.

+ Bảo quản: Nếu quả tươi được lưu giữ từ 4-7 ngày trước khi chế biến, khối lượng hạt cà phê có thể bị hụt từ 2-3%.

-  Về chất lượng cà phê nhân

Chất lượng cà phê nhân bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi tình trạng của quả khi thu hái và chế biến:

+ Quả chín đầy đủ: Luôn cho chất lượng nhân tốt nhất, với hương vị và đặc tính được phát triển hoàn hảo.

+ Quả xanh: Hạt từ quả xanh đầu và giữa vụ có chất lượng thấp. Tuy nhiên, hạt từ quả xanh cuối vụ lại có chất lượng tốt hơn.

+ Quả chín nẫu: Thường cho hạt có chất lượng thấp đến trung bình do đã bắt đầu quá trình phân hủy.

+ Các loại quả khác: Hạt từ quả khô trên cây, quả rụng dưới đất, quả chín ép hay quả bị sâu mọt đều có chất lượng thấp, thường không đạt tiêu chuẩn.

+ Lưu giữ quả tươi: Việc lưu giữ quả tươi quá lâu trước khi chế biến sẽ làm giảm chất lượng nghiêm trọng, dẫn đến xuất hiện nhiều hạt đen, hạt nâu và hạt mốc.

Hình ảnh minh họa về việc thu hái cà phê của nông dân

Yêu cầu chung của công tác thu hoạch cà phê

-  Lập kế hoạch thu hoạch

Trong kế hoạch, cần lưu ý các nội dung sau:

+ Tiến độ thu hoạch: Số đợt thu hoạch, thời điểm bắt đầu mỗi đợt thu hoạch;

+ Dự tính sản lượng thu hoạch mỗi đợt

+ Nhu cầu số công thu hoạch, công vận chuyển;

+ Phương tiện vận chuyển, dụng cụ và phương tiện thu hái;

+ Diện tích sân phơi cần thiết và thời gian phơi mỗi đợt.

Cần tính toán đảm bảo sản lượng thu hoạch mỗi đợt phải phù hợp với tiến độ chế biến nhằm tránh lưu giữ quả tươi quá lâu.

- Cách xác định thời điểm thu hoạch phù hợp

Thời điểm thu hoạch thường được xác định bởi tỷ lệ quả chín trên vườn. Thường trong một vụ hái 3 – 4 đợt: Hái đợt 1 khi vườn cây có 20 - 25% quả chín; sau đó cứ khoảng 3 tuần hái đợt tiếp theo.

- Chuẩn bị nhân lực cho thu hái

Nguồn nhân lực có thể gồm người trong gia đình, hoặc đổi công hoặc người làm tại địa phương hoặc từ các vùng miền khác. Cần hướng dẫn và giám sát người lao động các điểm chính như sau:

+ Phân biệt quả chín, quả xanh, quả chín nẫu, quả khô;

+ Cách sử dụng các loại dụng cụ, phương tiện thu hái;

+ Cách giữ vệ sinh trong quá trình thu hái;

+ Phương pháp thu hái đảm bảo năng suất và chất lượng.

Năng suất lao động thu hái phụ thuộc vào:

+ Giống (dễ hái hay khó hái, chín tập trung hay chín rải rác);

+ Đợt hái đầu năng suất thấp hơn đợt giữa và đợt cuối vụ;

+ Hái chọn có năng suất thấp hơn hái tuốt chọn hoặc hái tuốt;

+ Kỹ năng lao động (người hái đã quen việc hay người mới)

+ Năng suất thu hái kiểu tuốt chọn cà phê chè: 60-150 kg/công.

+ Chuẩn bị phương tiện và dụng cụ.

- Phương tiện, dụng cụ thu hoạch bao gồm:

+ Bao bì, dụng cụ, phương tiện chứa quả. Bao bì cẩn sạch sẽ, chắc chắn, không bị thủng, rách. Thùng xe chở quả cần sạch sẽ và không có lỗ thủng to hơn kích cỡ quả cà phê.

+ Vải bạt cần có kích thước đủ lớn để phủ hết mặt đất dưới tán cây và được làm bằng các vật liệu không thấm nước.

+ Dụng cụ khác: Thúng, rỗ hỗ trợ cho loại bỏ tạp chất và dồn quả vào bao hoặc thùng xe, ghế hỗ trợ thu hái quả trên cành cao.

+ Các loại phương tiện chở người, dụng cụ thu hoạch và sản phẩm cà phê như xe đạp, xe máy, xe công nông, xe tải. Phương tiện phải đảm bảo an toàn và phù hợp đối tượng chuyên chở (chở người, chở dụng cụ, chở sản phẩm...)

 Phương pháp Thu hái

- Kỹ thuật thu hái

Có ba cách hái chính là:

+ Hái chọn: Chỉ dùng các ngón tay lựa các quả chín để hái, để lại quả xanh trên cành;

+ Hái tuốt: Dùng bàn tay tuốt tất cả các chùm quả từ gốc cành ra phía ngọn cành;

+ Hái tuốt chọn: Gần giống hái tuốt nhưng khi tuốt chú ý chỉ dùng bàn tay vặn những chùm có nhiều quả chín, để lại quả xanh trong chùm và trên cành.

Dù áp dụng kiểu hái nào thì cũng cần thực hiện các bước công việc sau đây:

+ Trải bạt xuống dưới tán cây sao cho che phủ hết bề mặt đất dưới tán; không để khe hở giữa hai tấm bạt.

+ Hái quả xuống bạt. Hái các cành bên trên trước rồi đến các cành giữa và các cành phía dưới. Tránh làm văng quả ra ngoài đất.

+ Sau khi hái hết quả (chín) ở một cây, dồn quả vào giữa tấm bạt và kéo sang hái cây tiếp theo trên cùng một hàng.

+ Cần đi theo từng hàng, hái xong hàng này mới hái sang hàng khác.

+ Với những cành cao quá tầm với, cần sử dụng ghế hoặc thang để hái.

 Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định lựa chọn phương pháp thu hái

-  Phương pháp chế biến

+ Quả để chế biến ướt cần hái chọn hoặc tuốt chọn. Quả để chế biển khô có thể hái tuốt; tuy vậy nên tuốt chọn để tỉ lệ quả chín càng nhiều càng tốt.

+ Khả năng phân loại quả sau thu hái: Nếu có quá trình phân loại quả xanh trước khi chế biến ướt thì có thể áp dụng cách tuốt - chọn.

+  Loại bỏ tạp chất sau khi thu hái và dồn bao: Khi khối lượng quả trên bạt đủ lớn (có thể được vài bao và kéo nặng tay) thì thực hiện dồn bao. Trước hết dồn quả vào giữa tấm bạt, loại bỏ các tạp chất như lá cây, cảnh khô, quả…. Nếu quả để chế biến ướt: Trước khi đóng bao cần lựa quả xanh ra khỏi quả chín. Cho quả đầy bao rồi buộc khâu kín miệng bao. Quét lượm quả rơi vãi ngoài đất; sàng sẩy và loại bỏ tạp chất. Loại quả này đem phơi riêng.

- Vận chuyển và lưu giữ quả tươi

+ Vận chuyển quả tươi: Đưa bao cà phê ra khỏi vườn bằng khuân vác. Cuối ngày thu hoạch, phải vận chuyển đến nơi chế biến. Trong quá trình vận chuyển, cần chú ý tránh làm rơi vãi sản phẩm.

+ Lưu giữ quả tươi: Không lưu giữ quả để chế biến ướt quá 12h. Trường hợp chế biến không kịp, cần đổ quả trên nền khô ráo, sạch sẽ và thoáng mát, lớp quả không dày quá 30 cm để tránh thối quả bốc nóng./. 

KS.Trần Thị Thanh Nhanh - Trạm TT&BVTV Hướng Hoá - Đakrông