Trong bối cảnh đó, mặc dù còn những bất cập, khó khăn nhất định về nguồn lực và chính sách, các nhiệm vụ bảo vệ môi trường vẫn được duy trì, quản lý hiệu quả. Thực tiễn cho thấy, trong công tác bảo vệ môi trường, quản lý chất thải rắn sinh hoạtlà một trong những nội dung còn nhiều vướng mắc, khó khăn và phức tạp, đồng thời là lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, cảnh quan, hệ sinh thái và mục tiêu phát triển bền vững.

Theo số liệu tổng hợp đến năm 2025, mỗi ngày trên địa bàn tỉnh phát sinh gần 1.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt, tương đương hơn 330 nghìn tấn mỗi năm – một khối lượng rất lớn đối với hạ tầng xử lý và năng lực quản lý môi trường hiện nay. Tỷ lệ thu gom, xử lý đạt trên 90%, trong đó khu vực đô thị đạt 98,9%, còn khu vực nông thôn đạt khoảng trên 83,5%. Mạng lưới thu gom đã được triển khai tại 100% xã, phường, đặc khu, cho thấy sự nỗ lực rất lớn của các cấp, các ngành và chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, với quy mô phát sinh rác lớn và xu hướng tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, mô hình quản lý và xử lý chất thải rắn sinh hoạt hiện nay đã bộc lộ rõ những giới hạn, không còn phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.

Bãi chôn lấp chất thải rắn tập trung tại xã Hiếu Giang (tiếp nhận chất thải rắn sinh hoạt tại 02 xã Cam Lộ - Hiếu Giang)

Đi sâu vào thực tiễn quản lý cho thấy vẫn còn những khó khăn đáng lưu ý: Ở các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, công tác thu gom còn gặp hạn chế do địa hình phức tạp, khoảng cách vận chuyển xa, phương tiện thu gom chủ yếu là thủ công, chưa đáp ứng yêu cầu. Bên cạnh đó, công tác xử lý chất thải rắn sinh hoạt hiện nay vẫn chủ yếu dựa vào phương pháp chôn lấp, chiếm khoảng 92% tổng lượng rác được xử lý, trong khi xử lý bằng phương pháp đốt không thu hồi năng lượng mới chiếm khoảng 8%. Trong điều kiện quỹ đất dành cho xử lý chất thải ngày càng hạn chế, nhiều bãi chôn lấp đã tiệm cận hoặc vượt công suất thiết kế, thời gian sử dụng còn lại không nhiều. Đặc biệt, toàn tỉnh hiện còn 7/16 bãi rác đang hoạt động quá tải, có 11 bãi chôn lấp đã đầy ngừng hoạt động nhưng chưa được đóng cửa theo quy định, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan và sức khỏe cộng đồng.

Đối với phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, mặc dù công tác tuyên truyền, hướng dẫn đã được đẩy mạnh và nhận thức của người dân từng bước được nâng lên, song tỷ lệ rác được phân loại tại nguồn hiện mới đạt khoảng 30%, chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn lượng rác phát sinh vẫn là rác hỗn hợp, làm gia tăng khối lượng phải chôn lấp, giảm hiệu quả tái chế, tái sử dụng và tiếp tục tạo áp lực lớn lên các khu xử lý hiện hữu. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc chưa đồng bộ giữa các khâu phân loại – thu gom – vận chuyển – xử lý, trong khi hạ tầng và trang thiết bị chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.

Quan điểm phát triển của tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2025–2030 được Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030 xác định theo hướng phát triển kinh tế – xã hội xanh, bền vững, toàn diện và hội nhập, với 4 trụ cột: Năng lượng, Logistics, Du lịch và Nông nghiệp xanh. Trên cơ sở đó, công tác quản lý môi trường nói chung, quản lý chất thải rắn sinh hoạt nói riêng không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, cần được triển khai bằng các giải pháp đồng bộ sau:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và công tác quy hoạch về quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch chuyên ngành, các quy định về quản lý, định mức kinh tế – kỹ thuật và giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý rác cần được thực hiện đồng bộ, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho tổ chức thực hiện.

Thứ hai, chuyển đổi công nghệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt tiên tiến, thân thiện với môi trường, ưu tiên tái chế, xử lý chất thải kết hợp thu hồi năng lượng thay cho chôn lấp. Tập trung cải tạo, nâng cấp và xử lý ô nhiễm môi trường tại các bãi chôn lấp chất thải không hợp vệ sinh, các khu vực bị ô nhiễm do chất thải gây ra. Trước yêu cầu thực tiễn đó, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh hiện đang chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tập trung triển khai các bước cần thiết nhằm thu hút đầu tư dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ đốt rác phát điện, coi đây là hướng đi quan trọng để từng bước chuyển đổi phương thức xử lý theo hướng hiện đại, giảm dần sự phụ thuộc vào chôn lấp và đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường bền vững trong giai đoạn tới.

Thứ ba, nghiên cứu sắp xếp, tổ chức lại hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo hướng liên vùng, liên xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhằm bảo đảm hoạt động dịch vụ công ích môi trường được duy trì ổn định, hiệu quả và bền vững.

Thứ tư, triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn theo lộ trình khả thi, gắn với điều kiện hạ tầng và năng lực xử lý; kết hợp hài hòa giữa tuyên truyền, hướng dẫn, đầu tư trang thiết bị và cơ chế tài chính phù hợp để tạo sự đồng thuận và tham gia bền vững của người dân.Có thể khẳng định, phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn chính là khâu then chốt nhưng cũng là khâu yếu nhất hiện nay trong toàn bộ chuỗi quản lý chất thải.

Thứ năm, tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa trong lĩnh vực môi trường, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp vào hoạt động thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức chính trị – xã hội trong công tác tuyên truyền, giám sát cộng đồng, hướng tới hình thành nếp sống thân thiện với môi trường.

Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng môi trường sống và mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh. Quản lý hiệu quả chất thải rắn sinh hoạt không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành môi trường, mà là thước đo năng lực quản lý, điều hành và cam kết phát triển bền vững của cả hệ thống chính trị ở địa phương.

NguyễnTừ Đức– Trần Thị Phong Lan, Phòng Quản lý môi trường