Ảnh minh họa

Chương trình hướng tới việc kết nối thanh niên và cộng đồng địa phương để cùng ghi nhận, kể lại và lan tỏa những câu chuyện về tri thức truyền thống gắn với bảo tồn thiên nhiên tại khu vực Trung Trường Sơn, bao gồm các địa phương như Huế, Quảng Trị, Đà Nẵng và Hà Tĩnh.

Tri thức truyền thống – giá trị bền vững từ cộng đồng

Trong nhiều thế hệ, các cộng đồng sống gắn bó với rừng và thiên nhiên đã tích lũy cho mình một hệ thống tri thức phong phú về quản lý tài nguyên, bảo vệ hệ sinh thái và sử dụng bền vững nguồn lợi tự nhiên. Những tri thức này không chỉ tồn tại trong kinh nghiệm sản xuất hay sinh hoạt hằng ngày, mà còn được thể hiện qua các quy ước cộng đồng, luật tục, tín ngưỡng và các tập quán truyền thống liên quan đến bảo vệ rừng, nguồn nước và các loài sinh vật.

Trên thực tế, nhiều cộng đồng địa phương đã và đang áp dụng các phương thức quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng, trong đó người dân cùng xây dựng quy ước bảo vệ rừng, giám sát việc khai thác tài nguyên và chia sẻ lợi ích gắn với trách nhiệm bảo tồn. Những tri thức và thực hành này không chỉ góp phần bảo vệ đa dạng sinh học mà còn hỗ trợ sinh kế, tăng cường an ninh lương thực và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ở góc độ rộng hơn, tri thức truyền thống còn được xem là một loại tài sản văn hóa phi vật thể quý giá, phản ánh cách cộng đồng tương tác với môi trường tự nhiên và tổ chức đời sống xã hội. Chính vì vậy, việc ghi nhận, bảo tồn và lan tỏa tri thức truyền thống đang trở thành một trong những nội dung quan trọng trong các chương trình bảo tồn thiên nhiên hiện nay.

Các cam kết quốc tế như Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh – Montreal cũng nhấn mạnh cách tiếp cận “toàn xã hội” trong quản trị đa dạng sinh học, trong đó cộng đồng địa phương được coi là những chủ thể quan trọng trong bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời, các chính sách quốc gia của Việt Nam cũng khẳng định vai trò của cộng đồng và tri thức truyền thống trong bảo vệ đa dạng sinh học và nguồn gen.

Kết nối thanh niên với cộng đồng địa phương

Trong khuôn khổ chuỗi hoạt động “KỂ ĐỂ GIỮ”, một hội thảo chuyên đề dự kiến được tổ chức trong 02 ngày (22–23/4/2026) tại thành phố Huế, với sự tham gia của đại diện cộng đồng địa phương, thanh niên, các chuyên gia bảo tồn và đại diện các cơ quan, tổ chức liên quan.

Hội thảo được thiết kế như một không gian kết nối liên thế hệ, nơi những người nắm giữ tri thức truyền thống có cơ hội trực tiếp chia sẻ câu chuyện, kinh nghiệm và hiểu biết của mình với thế hệ trẻ. Qua đó, thanh niên có thể lắng nghe, học hỏi và cùng cộng đồng ghi nhận các câu chuyện về tri thức truyền thống trong bảo tồn thiên nhiên.

Bên cạnh hoạt động chia sẻ câu chuyện, chương trình còn trang bị cho thanh niên các kỹ năng kể chuyện đa phương tiện như viết bài, chụp ảnh, quay và dựng video, cũng như kỹ năng phỏng vấn và thu thập tư liệu từ cộng đồng một cách có trách nhiệm. Những kỹ năng này sẽ giúp các bạn trẻ chuyển hóa các câu chuyện từ thực tế thành những sản phẩm truyền thông hấp dẫn và có sức lan tỏa.

Một điểm nhấn của chương trình là hoạt động xây dựng “bản đồ câu chuyện” (story mapping), trong đó thanh niên và cộng đồng cùng xác định các câu chuyện tiêu biểu về tri thức truyền thống gắn với từng địa bàn cụ thể. Từ danh sách các câu chuyện tiềm năng này, các nhóm thanh niên sẽ xây dựng ý tưởng truyền thông và trình bày tại hội thảo. Những ý tưởng khả thi sẽ được lựa chọn để hỗ trợ triển khai hoạt động kể chuyện thực địa tại cộng đồng.

Lan tỏa tri thức qua những câu chuyện

Sau hội thảo, các nhóm thanh niên được lựa chọn sẽ tiếp tục triển khai hoạt động thu thập tư liệu tại thực địa, ghi nhận các câu chuyện về tri thức truyền thống thông qua nhiều hình thức như bài viết, phóng sự ảnh hoặc video. Các sản phẩm này không chỉ góp phần lan tỏa những giá trị tri thức của cộng đồng mà còn tạo ra những câu chuyện truyền thông sinh động, giúp công chúng hiểu rõ hơn về vai trò của cộng đồng trong bảo tồn thiên nhiên.

Một trong những kết quả quan trọng của chuỗi hoạt động là việc hình thành tuyển tập “KỂ ĐỂ GIỮ – Tri thức sống Trung Trường Sơn”, tập hợp các câu chuyện tiêu biểu do cộng đồng và thanh niên cùng xây dựng. Tuyển tập dự kiến được phát hành dưới dạng bản mềm và bản in, với nội dung bao gồm các câu chuyện ngắn kèm hình ảnh minh họa, phóng sự ảnh hoặc liên kết tới video liên quan.

Không chỉ đơn thuần là một ấn phẩm truyền thông, tuyển tập còn được kỳ vọng trở thành nguồn tư liệu có giá trị phục vụ các hoạt động giáo dục môi trường, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ các quá trình đối thoại chính sách về bảo tồn đa dạng sinh học.

Chung tay gìn giữ tri thức cho tương lai

Chuỗi hoạt động “KỂ ĐỂ GIỮ” được triển khai từ tháng 3 đến tháng 6/2026, đồng thời hưởng ứng Tháng Thanh niên và kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Chương trình không chỉ tạo cơ hội để thanh niên đóng góp vào các nỗ lực bảo tồn thiên nhiên, mà còn góp phần xây dựng cầu nối giữa các thế hệ trong việc gìn giữ và phát huy tri thức truyền thống của cộng đồng.

Thông qua việc lắng nghe, ghi nhận và kể lại những câu chuyện từ cộng đồng, các bạn trẻ có thể trở thành những “người kể chuyện” của thiên nhiên, giúp lan tỏa những giá trị quý báu của tri thức truyền thống tới xã hội. Đồng thời, chương trình cũng khẳng định vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương trong các hoạt động bảo tồn, với tinh thần tôn trọng, đồng thuận và chia sẻ lợi ích từ tri thức của chính cộng đồng.

Với cách tiếp cận kết nối cộng đồng, thanh niên và truyền thông sáng tạo, “KỂ ĐỂ GIỮ” được kỳ vọng sẽ góp phần lan tỏa những câu chuyện ý nghĩa về mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên, qua đó đóng góp vào nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực Trung Trường Sơn nói riêng và Việt Nam nói chung.

Thành Tây và Hiền Phan