Những ngày này, tại các hồ sen ở thôn Thượng Xá, xã Hải Lăng, không khí thu hoạch diễn ra khá nhộn nhịp. Dưới hồ, những bao đài sen vừa hái liên tục được đưa lên bờ. Người dân nhanh tay bẻ đài, tách hạt sen rồi đóng bao để thương lái đến thu mua ngay tại ruộng.

Hồ sen lấy hạt rộng khoảng 1 ha của ông Phan Văn Long ở thôn Thượng Xá, xã Hải Lăng đang vào mùa thu hoạch - Ảnh: L.A

Gần 15 năm gắn bó với cây sen lấy hạt, ông Phan Văn Long là một trong những hộ có nhiều kinh nghiệm trồng sen tại địa phương. Hiện gia đình ông duy trì khoảng 1,5 ha sen, trong đó có khoảng 1 ha đất trũng quanh năm ngập nước, trước đây bỏ hoang, được ông thuê lại để trồng sen chuyên canh. Phần diện tích còn lại là ruộng lúa của gia đình, chỉ sản xuất trong vụ đông xuân. Sau khi thu hoạch lúa, ông bơm nước vào ruộng, cày đảo đất rồi xuống giống sen.

Theo ông Long, trước đây nhiều người cho rằng những vùng đất trũng thường xuyên ngập úng chỉ có thể bỏ hoang hoặc sản xuất lúa cầm chừng vì năng suất thấp. Nhận thấy điều kiện tự nhiên phù hợp với cây sen, ông đã mạnh dạn chuyển đổi và từng bước mở rộng diện tích. Qua nhiều vụ sản xuất, cây sen đã chứng minh được khả năng thích nghi, vừa giúp khai thác hiệu quả đất trũng, vừa mang lại thu nhập tốt hơn so với trồng lúa.

Gần 15 năm gắn bó với cây sen lấy hạt, ông Phan Văn Long đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong trồng sen lấy hạt - Ảnh: L.A

Để sen sinh trưởng tốt và cho năng suất cao, theo ông Long, khâu lựa chọn giống rất quan trọng. Gia đình thường chọn những giống sen khỏe, ít sâu bệnh, cho hạt to, tròn, được thị trường ưa chuộng. Nguồn giống được lấy từ các đầu mối ở thành phố Huế hoặc tuyển chọn từ những vùng sen cao, ít bị ngập lụt nhằm hạn chế mầm bệnh.

Việc quản lý mực nước trong hồ cũng được thực hiện khá chặt chẽ. Cây sen không cần nước quá sâu; chỉ cần duy trì lớp bùn khoảng 20 cm và mực nước dao động từ 30-50 cm là cây có thể sinh trưởng tốt, đồng thời thuận lợi cho việc chăm sóc, bón phân và thu hoạch.

Sen được xuống giống từ khoảng rằm tháng Hai âm lịch. Tùy điều kiện từng chân đất, khoảng cách giữa các bụi sen được bố trí từ 5-7 m để cây có không gian phát triển, nhanh đẻ chồi và phủ kín mặt nước. Quá trình chăm sóc chủ yếu là bón phân NPK với liều lượng phù hợp, kết hợp các biện pháp phòng trừ dịch hại.

Đáng chú ý, để hạn chế ốc bươu vàng gây hại, ngoài sử dụng thuốc chuyên xử lý ốc, ông Long còn thả khoảng 40 con cá trắm đen và 30 con cá mè trong mỗi hồ. Việc nuôi cá kết hợp không chỉ góp phần kiểm soát ốc bươu vàng mà còn tận dụng mặt nước, tạo thêm nguồn thu cho gia đình.

Sau khoảng 3 tháng, sen bắt đầu cho thu hoạch. Nếu thời tiết thuận lợi, thời gian thu hoạch có thể kéo dài từ 2-3 tháng. Thời điểm đầu vụ, gia đình ông Long thu được khoảng 60-70 kg đài sen mỗi ngày. Khi bước vào chính vụ, sản lượng có thể đạt từ 1,5-2 tạ/ngày. Tuy nhiên, sản lượng cao chỉ kéo dài trong một số đợt thu hoạch, sau đó giảm dần trước khi cây tiếp tục cho lứa mới.

Ông Phan Văn Long thu hoạch đài sen trên hồ sen của gia đình - Ảnh: L.A

Để bảo đảm chất lượng hạt sen, gia đình ông không thu hoạch đồng loạt mà chia diện tích thành từng khu vực, thu hoạch luân phiên. Cách làm này giúp sen chín đều, hạt đạt chất lượng tốt và thuận lợi cho việc thu hái.

Đầu ra sản phẩm hiện khá ổn định. Đầu vụ, đài sen tươi được thương lái thu mua với giá 60.000-70.000 đồng/kg; vào chính vụ, giá dao động từ 25.000-40.000 đồng/kg. Một số hộ còn tận dụng thời gian nhàn rỗi để tách hạt, bóc vỏ bán với giá 140.000-150.000 đồng/kg. Nhờ có thương lái đến tận nơi thu mua nên người trồng sen cơ bản không phải lo đầu ra sản phẩm.

“Trồng sen khỏe hơn trồng lúa mà hiệu quả kinh tế cũng cao hơn nhiều. Những năm được mùa, được giá, trừ chi phí mỗi vụ sen có thể mang lại cho gia đình từ 70-100 triệu đồng”, ông Long chia sẻ.

Không chỉ mang lại hiệu quả cho từng hộ dân, mô hình trồng sen lấy hạt kết hợp nuôi cá đang từng bước phát triển thành vùng sản xuất tập trung tại xã Hải Lăng. Theo bà Lê Thị Thanh Nga, Trưởng phòng Kinh tế xã Hải Lăng, toàn xã hiện có hơn 76,5 ha trồng sen, chủ yếu tập trung ở những vùng đất trũng, trước đây sản xuất lúa kém hiệu quả.

Những năm gần đây, cây sen lấy hạt kết hợp nuôi cá đã chứng minh hiệu quả kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập, tạo thêm việc làm và mở ra hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng cường liên kết giữa các hộ trồng sen, Hội Nông dân xã đã thành lập Chi hội nghề nghiệp trồng sen nuôi cá thôn Thượng Xá với 24 thành viên, canh tác trên diện tích khoảng 30 ha. Thông qua chi hội, các thành viên có điều kiện trao đổi kinh nghiệm sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ nguồn giống, liên kết tiêu thụ sản phẩm và từng bước xây dựng vùng sen theo hướng tập trung.

“Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục khuyến khích người dân phát triển diện tích sen ở những vùng phù hợp; phối hợp với các cơ quan chuyên môn hỗ trợ nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tăng cường liên kết sản xuất, kết nối tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm”, bà Nga cho biết.

Từ những vùng đất trũng từng bị bỏ hoang hoặc sản xuất lúa kém hiệu quả, cây sen đang từng bước khẳng định vị thế, mang lại giá trị kinh tế và tạo sinh kế ổn định cho người dân. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên cùng hướng sản xuất kết hợp nuôi cá, liên kết tiêu thụ, mô hình trồng sen lấy hạt đang mở ra triển vọng hình thành vùng sản xuất hàng hóa, góp phần nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích và thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững.

Lan Anh – Trần Thúy – Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị