Kết quả điều tra khoa học, bổ sung cơ sở dữ liệu Khu hệ chim

Với mục tiêu đánh giá thành phần loài chim, xác định các mối đe dọa và đề xuất giải pháp bảo tồn. Nhiệm vụkết hợp các phương pháp chính trong chuyên đề (1) Kế thừa tài liệu khoa học; (2) Điều tra theo tuyến(các tuyến được lập đại diện và phân bố đều trên phạm vi của Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông và dựa trên nguyên tắc đi qua các dạng địa hình, sinh cảnh ưa thích của các loài chim; (3) Điều tra theo điểm(kết hợp phương pháp bắt – thả chim bằng lưới mờ và sử dụng bẫy ảnh nhằm hỗ trợ ghi nhận sự hiện diện của các loài).

Trong thời gian thực hiện, nhiệm vụ đã tổ chức khảo sát trên 10 tuyến điều tra và 10 điểm bắt – thả chim qua các dạng sinh cảnh và đai cao khác nhau với tổng cộng 57 lưới mờ với tổng thời gian 2.076 giờ đặt lưới. Kết quả điều tra bằng phương pháp bẫy ảnhđã bố trí 34 máy với tổng thời gian hoạt động trên 60 ngày đêm/máy, tương ứng thời gian khảo sát khoảng 2.040 ngày đêm/máy. Kết quả thu thập được trên 4.000 ảnh, trong đó khoảng 61% số ảnh có dữ liệu, tạo nguồn tư liệu phục vụ quá trình sàng lọc, nhận diện, kiểm chứng thông tin và bổ sung cơ sở dữ liệu về các loài chim được ghi nhận tại khu bảo tồn.

Từ việc kết hợp các phương pháp, nhiệm vụ đã ghi nhận 228 loài chim, thuộc 55 họ và 17 bộ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông. Trong đó, 139 loài được ghi nhận trực tiếp trong đợt điều tra năm 2026, 89 loài được kế thừa từ các nghiên cứu trước đây và 97 loài có hình ảnh minh chứng. So với kết quả nghiên cứu năm 2005 (ghi nhận 193 loài chim thuộc 37 họ và 16 bộ), kết quả nghiên cứu lần này đã ghi nhận số lượng tăng thêm 35 loài, 18 họ và 01 bộ trong danh lục khu hệ chim của khu bảo tồn.

Kết quả đã so sánh được thành phần Khu hệ chim tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông so với Việt Nam.

Kết quả này cho thấy mức độ đa dạng đáng chú ý của Khu hệ chim trong phạm vi khu bảo tồn, đồng thời khẳng định vai trò trong 20 năm qua của tập thể Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị trong bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn nói riêng và khu vực Trường Sơn nói chung.

Đáng chú ý, trong số 35 loài mới bổ sung mới có 06 loài có giá trị bảo tồn thuộc 04 bộ và 05 họ:Sách Đỏ Việt Nam (2024) ghi nhận có 02 loài: Đại bàng đen (Aquila clanga), Hồng hoàng (Buceros bicornis).Sách Đỏ thế giới (IUCN, 2026) ghi nhận 03 loài: Đại bàng đen (Aquila clanga), Hồng hoàng (Buceros bicornis), Giẻcùi vàng (Urocissa whiteheadi Ogilvie-Grant, 1899).Thông tư 85/2025/TT-BTNMTghi nhận 05 loài: Đại bàng đen (Aquila clanga), Ưngbụng hung (Accipiter virgatus Temminck, 1822), Cú vọ mặt trắng (Glaucidium brodiei (Burton, 1836), Hồng hoàng (Buceros bicornis), Khướuđầu đen (Garrulax milleti Robinson & Kloss,1919).

Bên cạnh việc phục vụ công tác điều tra Khu hệ chim, dữ liệu thu thập từ hệ thống bẫy ảnh còn ghi nhận sự hiện diện của 10 loài động vật hoang dã có giá trị bảo tồn theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT), trong đó có 04 loài thuộc Nhóm IB: Thỏ vằn (Nesolagus timminsi), Sơn dương (Capricornis milneedwardsii), Cầy gấm (Prionodon pardicolor), Chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) và 06 loài thuộc Nhóm IIB: Khỉ vàng (Macaca mulatta), Khỉ đuôi lợn (Macaca leonina), Khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides), Cầy vòi hương (Paradoxurus hermaphroditus), Mèo rừng (Prionailurus bengalensis), Cheo cheo (Tragulus kanchil).

Giá trị bảo tồn và những thách thức đặt ra

Kết quả phân tíchKhu hệ chim Đakrông có 49 loài thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm có giá trị bảo tồn. Trong đó, 18 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam năm 2024, 13 loài có tên trong Danh sách Đỏ thế giới của IUCN năm 2026 và 41 loài thuộc danh mục được quy định tại Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. 07 loài nguy cấp, quý, hiếm thuộc nhóm IB (Gà lôi lam mào trắng - Lophura edwardsi, Gà tiền mặt vàng - Polyplectron bicalcaratum, Trĩ sao - Rheinardia ocellata, Hồng hoàng - Buceros bicornis, Diều hoa miến điện - Spilornis cheela, Niệc nâu - Anorrhinus austeni và Cắt lớn - Falco peregrinus).

Những kết quả trên cho thấy Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông có giá trị quan trọng trong bảo tồn khu hệ chim, đặc biệt là các loài nguy cấp, quý, hiếm. Do đó, cần tiếp tục triển khai các hoạt động khảo sát chuyên sâu, kết hợp giám sát bằng bẫy ảnh và tìm kiếm các dấu hiệu hiện diện nhằm bổ sung thông tin về thành phần loài, đặc điểm phân bố và tình trạng bảo tồn, đồng thời hạn chế nguy cơ bỏ sót các loài có giá trị bảo tồn đặc biệt.Bên cạnh việc bổ sung dữ liệu về khu hệ chim, kết quả bẫy ảnh còn cung cấp bằng chứng thực địa về sự hiện diện của các loài động vật hoang dã có giá trị bảo tồn, góp phần nâng cao hiểu biết về đa dạng sinh học và hỗ trợ xác định các khu vực, sinh cảnh cần ưu tiên bảo vệ. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng và triển khai các giải pháp quản lý, giám sát đa dạng sinh học, bảo vệ sinh cảnh, kiểm soát các mối đe dọa và tăng

Định hướng giải pháp bảo tồn trong thời gian tới

Bên cạnh những kết quả tích cực, nhiệm vụ cũng xác định các mối đe dọa chủ yếu đối với khu hệ chim, tập trung vào hai nhóm: (1) Săn bắt, bẫy bắt động vật hoang dã; (2) các tác động làm mất, suy thoái sinh cảnh.Từ kết quả điều tra và thực tiễn quản lý của đơn vị, Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị xác định việc bảo tồn khu hệ chim cần gắn với bảo vệ sinh cảnh, kiểm soát các mối đe dọa và nâng cao năng lực nghiên cứu, giám sát đa dạng sinh học. Một số định hướng trọng tâm cần được ưu tiên triển khai như sau:

Thứ nhất: Tăng cường quản lý, bảo vệ rừng và ngăn chặn các hành vi xâm hại động vật hoang dã. Tiếp tục nâng cao hiệu quả tuần tra, kiểm tra rừng, phát hiện và tháo gỡ bẫy; phối hợp chặt chẽ với lực chức năng và chính quyền địa phương trong kiểm tra, xử lý các hành vi phạm trái pháp luật. Đồng thời, kiểm soát tình trạng xâm lấn rừng, đất rừng, hạn chế các hoạt động làm suy thoái sinh cảnh và tăng cường tuyên truyền, vận động cộng đồng tham gia bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Thứ hai: Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong giám sát đa dạng sinh học.Đề xuất duy trì hoạt động đặt bẫy ảnh định kỳ, mở rộng khảo sát tại các sinh cảnh phù hợp, ưu tiên xác định tình trạng và vùng phân bố của các loài nguy cấp, quý, hiếm. Trong đó, cần chú trọng tìm kiếm dấu hiệu hiện diện của Gà lôi lam mào trắng và theo dõi các loài có giá trị bảo tồn cao như Trĩ sao, Gà tiền mặt vàng, Hồng hoàng, Niệc nâu và Diều hoa miến điện…

Thứ ba: Nâng cao năng lực và huy động nguồn lực cho công tác bảo tồn của đơn vị bằng các giải pháp cụ thể như: Tăng cường tập huấn kỹ năng nhận diện loài, điều tra thực địa và sử dụng thiết bị giám sát cho cán bộ khu bảo tồn; từng bước đầu tư, nâng cấp hệ thống máy bẫy ảnh, máy ảnh, thiết bị ghi âm và máy tính phục vụ xây dựng, quản lý dữ liệu. Đồng thời, đẩy mạnh hợp tác với các cơ quan nghiên cứu, tổ chức bảo tồn và đối tác trong nước, quốc tế để triển khai các nghiên cứu chuyên sâu, mở rộng đối tượng điều tra sang những nhóm động vật khác và phát huy sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Từ kết quả nghiên cứu của nhiệm vụ điều tra, đánh giá đa dạng khu hệ chim năm 2026 của Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị có thể khẳng định đã cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng, góp phần làm rõ giá trị đa dạng sinh học, cập nhật thông tin về các loài có giá trị bảo tồn và nhận diện những áp lực chủ yếu đối với khu hệ chim.Đây là cơ sở khoa học thiết thực để Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học, hướng tới mục tiêu quản lý rừng đặc dụng hiệu quả và phát triển bền vững trong tương lai.

Trương Quang Trung - Giám đốc BQL Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, Nguyễn Tân Hiếu - Phó Giám đốc BQL Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, Trần Đăng – P.Bảo tồn thiên nhiên BQL Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, Giang Trọng Toàn – Chuyên gia tư vấn Trường Đại học Lâm nghiệp.