Xác định chuyển đổi cây trồng trên đất trồng lúa là chủ trương nhằm tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, đa dạng hóa cây trồng, thực hiện công thức luân canh, phương thức sản xuất phục vụ tái cơ cấu nông nghiệp, các sở, ngành, đơn vị, địa phương đã tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến chủ trương, chính sách, văn bản quy phạm pháp luật liên quan, đồng thời triển khai thực hiện tốt văn bản hướng dẫn về chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa trên địa bàn tỉnh. 

Bên cạnh đó, các sở, ngành, địa phương đã rà soát diện tích đất lúa kém hiệu quả để xây dựng, triển khai thực hiện kế hoạch chuyển đổi chi tiết đến từng xã, phường, thị trấn, đảm bảo đúng quy hoạch, đúng mục đích sử dụng đất và lựa chọn cây trồng, vật nuôi, thủy sản phù hợp đưa vào sản xuất. Công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng cũng được các cấp, các ngành và địa phương triển khai đảm bảo đúng quy định của pháp luật về quản lý đất đai và phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng được cấp có thẩm quyền phê duyệt...

Kết quả, năm 2023, toàn tỉnh đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ trồng lúa sang trồng cây hàng năm với diện tích 167,76 ha, trong đó dưa các loại 58,5 ha; rau 33 ha; lạc 32 ha; sen 20 ha; ngô 15 ha; đậu đỗ 6,6 ha; khoai lang 1,66 ha; cây mía 01 ha. Các cây trồng chuyển đổi cho lãi ròng trên 20 triệu đồng/ha/vụ, có một số mô hình lãi đến 140 triệu đồng/ha/vụ, hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn từ 02 - 06 lần so với sản xuất lúa, trong đó cao nhất dưa hấu, dưa lê từ 100 - 140 triệu đồng/ha/năm, gấp 05 - 06 lần so với trồng lúa; rau các loại 80 - 100 triệu đồng, gấp 03 - 04 lần trồng lúa... 

Bên cạnh đó, các ngành, địa phương cũng chuyển đổi từ trồng lúa sang trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản với diện tích 1.980,5 ha. Các đối tượng thủy sản được nuôi kết hợp trong ruộng lúa gồm cá lóc, cá chép, cá mè, cá rô phi, cá diếc, tôm đất... Sau 04 - 05 tháng nuôi năng suất bình quân các loại cá đạt 1 - 1,4 tấn/ha, tôm đạt 0,5 - 0,6 tấn/ha. Tổng thu nhập của mô hình trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản đạt từ 60 - 100 triệu đồng/ha/năm, trong khi chi phí cho sản xuất lúa giảm từ 10 - 15% so với không thả tôm, cá. 

Có thể nhận thấy, chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa đã mang lại hiệu quả cao, giúp nông dân nâng cao thu nhập trên đơn vị diện tích, giảm được áp lực nước tưới trong điều kiện biến đổi khí hậu, góp phần nâng cao độ phì đất, giảm được tình trạng sâu bệnh hại, bỏ hoang ruộng… Đặc biệt, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi đã giải quyết được việc làm cho một bộ phận lao động dôi dư ở nông thôn, nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp… nhằm xây dựng nền nông nghiệp phát triến toàn diện và bền vững.

Tuy nhiên, diện tích thực hiện chuyển đổi còn manh mún, nhỏ lẻ gây khó khăn cho việc áp dụng cơ giới hóa đồng bộ để tạo ra sản phẩm hàng hóa nên chưa thu hút các doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị nông sản; diện tích chuyển đổi dễ bị ngập úng, nước thoát không kịp khi mưa to. Cùng với đó, kinh phí hỗ trợ chuyển đổi còn thấp so với chi phí đầu tư sản xuất, quy trình triển khai và hồ sơ thủ tục thanh toán còn nhiều nên người dân chưa mặn mà thực hiện chuyển đổi…

Năm 2024, tổng diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa là 243,13 ha, trong đó chuyển đổi sang trồng cây hàng năm 173,76 ha, chuyển đổi sang trồng cây lâu năm 51,6 ha và chuyển đổi sang trồng lúa kết hợp với nuôi trồng thủy sản 17,77 ha.

Để hoàn thành mục tiêu đề ra, tỉnh Quảng Bình đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tham mưu Chính phủ bổ sung cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị, nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ; tăng cường xúc tiến thương mại, tìm thị trường xuất khẩu ổn định đối với sản phẩm một số cây trồng chuyển đổi nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho người sản xuất, tạo điều kiện thuận lợi trong việc phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị…

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT Quảng Bình