Tỉnh Quảng Bình có đặc điểm địa hình đa dạng với nhiều sông suối và hồ đập thủy lợi, thủy điện quan trọng, trong đó hệ thống hồ đập trên địa bàn tỉnh không chỉ phục vụ tưới tiêu, cung cấp nước sinh hoạt mà còn đóng vai trò giảm thiểu rủi ro thiên tai và điều tiết nguồn nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và các áp lực từ thiên tai, việc bảo đảm an toàn hồ đập đã và đang trở thành nhiệm vụ cấp bách.

Theo thống kê, tỉnh Quảng Bình hiện có 151 hồ đập lớn nhỏ, trong đó có nhiều hồ đập đã được xây dựng từ hàng chục năm trước. Đến cuối năm 2024, toàn tỉnh có 39 hồ chứa bị hư hỏng, có nguy cơ mất an toàn.

Một số công trình đang xuống cấp do tác động của thời gian, thời tiết khắc nghiệt và áp lực nước lớn trong mùa mưa lũ. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu kinh phí bảo trì, bảo dưỡng định kỳ cũng khiến nhiều hồ đập đối mặt với nguy cơ mất an toàn. Đặc biệt, các đợt mưa lũ lịch sử vào các năm gần đây đã gây áp lực lớn lên hệ thống hồ đập của tỉnh, trong đó các hồ chứa của hồ Dạ Lam, Cửa Nghè và Troóc Vực từng bị đe dọa do lượng nước đổ về vượt mức thiết kế, buộc phải dùng bạt bọc đỉnh đập và đào mở rộng tràn xả lũ để bảo vệ an toàn công trình.

Hầu hết các công trình hồ, đập trên địa bàn tỉnh gặp nhiều thách thức trong công tác đảm bảo an toàn. Nguyên nhân do các công trình hồ, đập được xây dựng từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước, thiết kế và vật liệu không đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật hiện đại; kinh phí bố trí cho bảo trì, sửa chữa thường xuyên cho các công trình này còn nhiều hạn chế, vì thế, việc sửa chữa thiếu đồng bộ, nhiều hạng mục công trình từ đó bị hư hỏng, xuống cấp; đội ngũ cán bộ kỹ thuật chuyên trách còn thiếu về số lượng và trình độ chuyên môn.

Ngoài ra, thiên tai ngày càng cực đoan, biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ mưa lớn, dẫn đến nguy cơ vỡ đập hoặc xả lũ gây ngập lụt hạ du. Một số khu vực dân cư sinh sống gần hồ đập chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bảo vệ công trình, dẫn đến các hành vi lấn chiếm, xả rác hoặc khai thác trái phép...

Để bảo đảm an toàn hệ thống hồ đập trên địa bàn tỉnh Quảng Bình, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

- Đầu tư nâng cấp và sửa chữa: Tăng cường kiểm tra, đánh giá chất lượng công trình để có kế hoạch nâng cấp, sửa chữa kịp thời, trong đó ưu tiên các hồ đập lớn, quan trọng hoặc đã xuống cấp nghiêm trọng.

- Tăng cường dự báo và giám sát: Lắp đặt hệ thống quan trắc tự động tại các hồ chứa để theo dõi mực nước và dự báo chính xác tình hình thời tiết.

- Xây dựng quy trình vận hành an toàn: Cập nhật và bổ sung các kịch bản vận hành hồ chứa trong mùa mưa lũ, đảm bảo an toàn cho công trình và vùng hạ du.

 - Nâng cao năng lực quản lý: Đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật chuyên sâu, đồng thời huy động sự hỗ trợ từ các chuyên gia trong và ngoài tỉnh để tư vấn giải pháp tối ưu.

 - Tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng: Phối hợp với các cấp chính quyền địa phương để tổ chức tuyên truyền, vận động người dân cùng tham gia bảo vệ hồ đập và tuân thủ quy định về an toàn.

 - Huy động nguồn lực: Tận dụng các nguồn vốn từ ngân sách trung ương, địa phương, cũng như kêu gọi sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế để đầu tư cho công tác bảo trì và nâng cấp hồ đập.

Hồ đập an toàn không chỉ là vấn đề công trình, mà còn liên quan trực tiếp đến sinh kế và tính mạng của người dân Quảng Bình, đặc biệt trong mùa mưa bão. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, quản lý và ý thức cộng đồng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tài sản và đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh nhà.

Hồ Tiên Lang xã Liên Trường, huyện Quảng Trạch (Tràn sự cố có những chỗ bị lở hàm ếch)

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT Quảng Bình