Sau hơn 20 năm thực hiện chương trình cải tạo đàn bò, tỷ lệ bò lai toàn tỉnh đã đạt 36,2%, đồng thời công tác thụ tinh nhân tạo đã được xã hội hóa là thành công lớn mà chương trình đã mang lại. Theo ông Hoàng Văn Mịn, nguyên Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp & PTNT, người trực tiếp lăn lộn với chương trình cải tạo đàn bò từ những ngày đầu thực hiện Dự án Cr 2561, khoảng 10 năm đầu, do người dân vẫn chưa nhận thức hết giá trị kinh tế của bò lai nên hiệu quả của chương trình cải tạo đàn bò chưa cao, đa số người dân vẫn chăn nuôi giống bò vàng truyền thống nên số lượng bò được lai tạo không nhiều. Tuy nhiên, những năm gần đây, khi thấy được giá trị và hiệu quả mà bò lai mang lại thì việc cải tạo đàn bò bước đầu đã thu kết quả tốt, số lượng bò lai liên tục tăng. Hàng năm, toàn tỉnh đã thực hiện thụ tinh nhân tạo bò đạt khoảng 12.000 con/năm, chưa tính số bò lai được tạo ra từ “nhảy trực tiếp”. Theo đánh giá của những người chăn nuôi thì bò lai đưa lại hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn, tại cùng một thời điểm nuôi, giá bò lai thường cao gấp 1,5-2 lần so với giống bò địa phương. Có những con bò lai chỉ mới 6 tháng tuổi đã có giá từ 15 đến 18 triệu đồng. Các giống bò lai tạo được đưa vào chăn nuôi chủ yếu là bò Sind và hiện nay là bò Brahman đỏ, Brahman trắng, Droughmaster.
Tuy nhiên, nếu trước đây người chăn nuôi bò phần lớn là để phục vụ sức kéo cho sản xuất thì từ vài năm trở lại đây, khi cơ giới hóa đã được đẩy mạnh thay thế cho sức kéo của trâu bò thì chăn nuôi chuyển dần sang hướng chăn nuôi lấy thịt. Và khi nhu cầu về các giống bò thịt ngày càng tăng cao thì việc phát triển chăn nuôi bò lai từ việc lai tạo những giống bò Brahman trắng, Brahman đỏ, Droughmaster với bò lai Zebu đang được bà con trong tỉnh hưởng ứng, mở ra hướng phát triển mới cho ngành chăn nuôi tỉnh ta... Từ kinh nghiệm thực tế và những kết quả ban đầu mà chương trình cải tạo đàn bò của tỉnh đã thu được trong thời gian qua chính là tiền đề quan trọng cho việc lai tạo con lai hướng bò thịt. Việc lựa chọn con giống lai tạo dựa trên cơ sở là những giống bò thịt có nguồn gốc nhiệt đới phù hợp với điều kiện thời tiết của địa phương và cũng phù hợp với khả năng đầu tư thâm canh còn hạn chế của người chăn nuôi.
Hiện tại, giống bò Brahman và bò Droughtmaster được xác định là những giống bò phù hợp để lai tạo và chăn nuôi bò thịt ở tỉnh ta, tuy nhiên, với người chăn nuôi, giống bò Brahman chiếm lợi thế hơn. Giống bò Brahman là giống bò thịt nhiệt đới được tạo ra ở Mỹ bằng cách lai tạo từ các giống bò Zebu, có hai dòng là Brahman đỏ và trắng. Trong đó, bò Brahman đỏ có màu lông đẹp được người dân tỉnh ta ưa chuộng nhưng tầm vóc nhỏ và năng suất thấp hơn bò Brahman trắng, có tầm vóc lớn, tăng trọng nhanh và năng suất thịt cao hơn. Giống bò này hiện đang nuôi phổ biến ở các nước nhiệt đới và là giống bò thịt chủ yếu của các nước có ngành chăn nuôi phát triển như Mỹ, úc, ấn Độ,, Thái Lan...
Còn Zebu là tên chung cho nhóm giống bò u có nguồn gốc ấn Độ và Paskistan. Chúng có 30 giống khác nhau trong đó phổ biến là Sind, Sahiwall... với đặc điểm ngoại hình nổi bật là u vai cao, yếm rốn phát triển. Do có nguồn gốc nhiệt đới nên ưu điểm là thích nghi tốt với điều kiện thời tiết nóng ẩm và kháng ve tốt. ở tỉnh ta, giống bò Sind đã được đưa vào lai tạo với nền bò cái là bò vàng địa phương để tạo ra con lai F1 có năng suất cao, tầm vóc lớn; đồng thời công tác thụ tinh nhân tạo cũng sử dụng tinh của giống bò Brahman đỏ, Brahman trắng, Droughmaster phối trên nền các giống bò này là chủ yếu.

Bò lai mang lại giá trị cao cho người chăn nuôi

Trước nhu cầu về giống bò hướng thịt của người chăn nuôi, dựa trên cơ sở khảo nghiệm và tuyển chọn các giống bò hướng thịt vừa cho năng suất, chất lượng thịt cao vừa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện địa phương, Trung tâm giống vật nuôi phối hợp với Sở Khoa học & Công nghệ tiến hành thực hiện nghiên cứu khả năng sinh sản khi lai các giống bò đực hướng thịt Brahman trắng và Droughtmaster và bò cái lai Zebu (lựa chọn các bò cái nền lai Zebu F2 có 75% máu Zebu và 25% máu bò vàng Việt Nam). Mục đích của công tác nghiên cứu này nhằm tạo ra thế hệ con lai F1 nuôi thịt có nhiều ưu điểm về khả năng tăng trọng nhanh đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Việc lai tạo này sẽ tập trung theo dõi, đánh giá khả năng thích nghi và sức sản xuất của thế hệ con lai F1 được tạo ra từ những giống bò trên, từ đó xác định con lai của các giống bò này có thể phát triển tốt và cho năng suất cao trong điều kiện như tỉnh ta hay không.
Từ mục đích ban đầu của chương trình cải tạo đàn bò là phát triển chăn nuôi bò lai, giảm dần số lượng “bò cóc”, sau hơn 20 năm, ngành chăn nuôi tỉnh ta đã có bước tiến mới trong công tác giống bò theo hướng chuyên thịt với việc lai tạo để giống bò lai cho năng suất, chất lượng thịt cao đáp ứng nhu cầu thị trường. Và với việc lai tạo những giống bò có những ưu điểm vượt trội như Brahman, Droughtmaster và bò cái lai Zebu bước đầu đã góp một phần quan trọng vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học về giống và công tác giống bò, vào mối quan hệ giữa tiềm năng di truyền với điều kiện môi trường. Kết quả của quá trình lai tạo sẽ là cơ sở quan trọng cho việc xác định giống bò thịt, công thức lai tạo, từ đó thúc đẩy phát triển ngành chăn nuôi của tỉnh ta.

Theo: Ngọc Lan

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNN tỉnh Quảng Bình