Hành trình về với đàn Voọc

Từ thành phố Đồng Hới, đoàn công tác chúng tôi vượt qua quảng đường dài gần 90 cây số theo hướng tây – bắc, về đến xã Thạch Hóa, huyện Tuyên Hóa, vùng đất nghèo khó của tỉnh Quảng Bình, nơi đầu nguồn con sông Gianh lịch sử. Đây là vùng đất hẹp nằm giữa một bên là sông, một bên là những dãy núi đá vôi trùng điệp. Anh Nguyễn Thanh Tú đón chúng tôi ở trụ sở UBND xã Thạch Hóa. Là một cán bộ biên phòng nghỉ hưu đã ba năm rồi nhưng trông anh vẫn rất khỏe mạnh và nhanh nhẹn như một chàng thanh niên.
Sau khi làm việc với lãnh đạo xã Thạch Hóa, anh Tú dẫn chúng tôi vào nơi mà anh cho là đàn Voọc thường sinh sống, cách UBND xã khoảng 3 cây số. Hôm nay, trời rét đậm, chúng tôi quan sát chỉ thấy những mảnh ruộng vừa mới gieo trồng dưới chân núi đá vôi sương mù bao phủ. Mọi người tranh thủ chụp một số hình ảnh về phong cảnh hữu tình của vùng quê “hóa đá” này và không mấy hy vọng được nhìn thấy đàn Voọc. Một số người có vẻ hoài nghi về thông tin mà anh Tú cung cấp. Đứng chờ khoảng một tiếng đồng hồ, không có bóng dáng của đàn Voọc, chúng tôi trở về và cùng hẹn với nhau vài ngày sau khi thời tiết nắng ấm sẽ đến để quan sát lần nữa.
Như linh tính điều gì, đồng chí Phạm Hồng Thái – Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm, bảo lái xe cho xe đi sau cùng và chạy chậm lại, vừa đi vừa quan sát trên dãy núi đá vôi bên đường. Hình như có bóng dáng của con vật gì xuất hiện trên trên núi.
- Đây rồi! - Đồng chí Thái thốt lên.
Mọi người đều nhảy xuống xe và quan sát. Từ xa, những cái bóng màu đen trên đỉnh núi đá bắt đầu cử động. Đúng là loài Voọc quý hiếm mà anh Tú đã cung cấp thông tin. Một con, hai con… rồi cả đàn gần chục con chen nhau ra đứng phía ngoài, nô đùa để đoàn công tác chúng tôi tha hồ chụp ảnh. Anh Tú nói rằng, hôm nay trời lạnh, bình thường đàn Voọc thường trú ngụ trong hang, nhưng có lẽ nghe tin có đoàn công tác đến nên chúng vui mừng rủ nhau ra “trình diện”.

Đàn Voọc được phát hiện tại xã Thạch Hóa, huyện Tuyên Hoá

Qua xác minh ban đầu của đoàn công tác Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình, đây là loài Voọc gáy trắng (Trachypithecus hatinhensis Dao, 1970) thuộc họ Khỉ (Cercopithecidae), bộ Linh trưởng (Primates) - loài động vật hoang dã được bảo vệ tại phụ lục II của Công ước CITES 2008; nằm trong nhóm IB của nghị định 32/2006/NĐ-CP và trong danh mục loài nguy cấp, quý hiếm ưu tiên bảo vệ tại Nghị định 160/2013/NĐ-CP của thủ tướng Chính phủ. Ngoài ra, Voọc gáy trắng là loài quý hiếm có trong sách đỏ thế giới IUCN và Việt Nam ở mức nguy cấp. Đây là loài linh trưởng đặc hữu của vùng núi đá vôi Việt Nam.
Thức ăn chủ yếu của loài này ở đây là lá cây bìm bìm, rau ráng, lá giang... Mùa nóng, chúng ngủ trên những tảng đá hoặc trên cành cây trước cửa hang, mùa lạnh ngủ trong hang cạnh vách đá dựng đứng. Hiện nay địa bàn cư trú của loài này ở đây là trên 70 ha núi đá vôi của xã Thạch Hóa.

Trái tim người lính
Là người con của vùng quê nghèo khó, năm 1983, như bao chàng trai khác, anh lên đường nhập ngũ lực lượng biên phòng, lúc lên rừng, khi xuống biển, đi đâu anh cũng cảm thấy đất nước mình thật là tuyệt đẹp. Với anh, mỗi cành cây ngọn cỏ, hoa lá, chim muông tất cả đều có tâm hồn. Anh rất lo lắng bởi tình trạng săn bắt trái phép các loài động vật hoang dã, làm cho chúng ngày càng cạn kiệt. Nếu thiếu thiên nhiên thì con người trở nên cô đơn và vô nghĩa biết chừng nào.
Năm 1999, anh được đơn vị cử tham gia lớp tập huấn về nhận dạng các loài động vật hoang dã quý hiếm do Chi cục Kiểm lâm tỉnh tổ chức và được cấp giấy chứng nhận. Anh rất tự hào và mang cả cái giấy chứng nhận đó về khoe với vợ. Có lần trên đường từ Đồn Biên Phòng Cà Roòng về nhà, anh gặp một người dân đang xách một cái lồng sắt, bên trong là một con voọc ngũ sắc, con vật trông rất đẹp nhưng ánh mắt tròn xoe của nó trông như của nó như một đứa trẻ ra dáng cầu cứu. Với trách nhiệm và trái tim người lính, anh đã bỏ ra một số tiền rất lớn để mua lại con vật đó và về giao cho Trạm Kiểm lâm thuộc Hạt Kiểm lâm Phong Nha để cứu chữa và sau đó thả nó về với rừng xanh.

Người canh giữ bình yên
Trước đây, anh thường nghe bố anh (ông Nguyễn Văn Đồng năm nay đã trên 78 tuổi) kể câu chuyện rằng trong những năm 60 của thế kỷ trước, vùng đất này có rất nhiều loài cây gỗ lớn. Hàng ngày làm nương rẫy dưới chân núi đá vôi, ông ngạc nhiên vì thấy đàn Voọc rất đông trên các đỉnh núi đá vôi, nhìn ông cày cuốc. Lúc đầu chúng ở từ xa quan sát, sau đó chúng lân la đến gần như muốn làm bạn. Thỉnh thoảng chúng nô đùa và đánh nhau, con nào thua thường chạy đến ôm lấy chân ông cầu cứu. Ông xem chúng như những người bạn của mình. Câu chuyện đó, anh đã từng nghe bố kể từ lâu và anh cho rằng đó là câu chuyện của quá khứ xa xưa. Trải qua biết bao thăng trầm của thời gian và sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh, có lẽ đàn Voọc đó bây giờ không còn nữa.
Sau 30 năm công tác, khoác ba lô trở về với quê hương, với tình yêu lao động sản xuất, anh lại miệt mài bên những mảnh ruộng mà trước đây bố anh từng canh tác. Rồi một ngày nọ, trong khi đang cuốc đất trồng cây, anh nghe tiếng động lạ trên bụi cây bìm bìm không xa, anh tưởng là những con chim bìm bịp nên anh không để ý. Ngày hôm sau, vẫn tiếng động như vậy, anh cố gắng nhìn kỹ, thì ra không phải chim mà là những con vật trông như bầy khỉ đang chăm chú nhìn anh với đôi mắt dò xét. Ngày này này qua ngày khác, anh âm thầm theo dõi, với kiến thức đã được tập huấn trong lớp nhận dạng động vật hoang dã, anh khẳng định rằng đó chính là loài Voọc đen, má trắng là cháu chắt của đàn Voọc trong câu chuyện mà bố anh đã kể trước đây. Anh đã nhanh chóng cung cấp thông tin cho kiểm lâm địa bàn, Hạt Kiểm lâm Tuyên Hóa và Chi cục Kiểm lâm Quảng Bình để điều tra, xác minh và xây dựng phương án bảo vệ. Sau đó, hàng ngày cuốc nương, làm rẫy, có những lúc buồn anh mở nhạc bằng chiếc điện thoại của mình để nghe, và anh ngạc nhiên thấy trên các lùm cây, đàn Voọc im phăng phắc lắng nghe say mê quên cả việc đi kiếm thức ăn. Anh yêu thương nó như những đứa con của mình. Những con vật đó gời đây đã gắn bó với cuộc sống của anh.
Sau khi phát hiện đàn Voọc, công việc của anh trở nên bận rộn, anh cùng với một số người bạn trong xã cùng thành lập một đội để vừa tuyên truyền và bảo vệ động vật hoang dã. Anh lại đi suốt ngày, nào là kể chuyện tuyên truyền, vận động cho bà con trong thôn về ý thức bảo vệ động vật hoang dã, nào là đi tuần tra bảo vệ. Anh đi làm cái việc không công mà không hề mảy may lợi ích cho bản thân mình. Có những buổi trưa, anh phải bỏ dỡ bữa cơm, xách xe máy chạy vào lèn Cây Gạo để xem đàn Voọc có xẩy ra chuyện gì không. Người dân vùng quê anh, ai cũng có ý thức bảo vệ, anh chỉ lo rằng một số đối tượng xấu từ các nơi khác đến rình rập để hại đàn Voọc.

Anh Nguyễn Thanh Tú (ngoài cùng, bên phải) đang cung cấp thông tin về đàn Voọc cho đoàn công tác Chi cục Kiểm lâm

Ước mơ
Trước khi chia tay chúng tôi, với đôi mắt xa xăm nhìn về phía đàn Voọc, anh Tú nói rằng: hy vọng đàn Voọc nơi này ngày càng sinh sôi nảy nở, sống trong cảnh bình yên, và trong tương lai, nơi đây sẽ trở thành khu du lịch sinh thái để cho du khách gần xa ngằm cảnh quê hương sông nước hữu tình và nhìn đàn Vọoc chuyền cành ở chốn thanh bình. Và khi đó mỗi người dân ở đây sẽ trở thành một hướng dẫn viên du lịch, để họ không phải lam lũ sớm chiều. Việc bảo vệ đàn Voọc sẽ trở thành việc bảo vệ cuộc sống của mọi người. Sau vài phút im lặng, anh đọc cho chúng tôi nghe những câu thơ mộc mạc từ đáy lòng mình:

Ước gì được như ngày xưa
Gió lùa chim đến đung đưa trước nhà,
Ước gì rừng núi quê ta
Sáng nghe vượn hót, chim ca trên cành,
Ước gì ta hóa rừng xanh,
Để cho đàn voọc chuyền cành đắm say…

(Nhân vật trong bài viết này là anh Nguyễn Thanh Tú, cán bộ biên phòng nghỉ hưu tại thôn Thiết Sơn, xã Thạch Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình. Với thành tích trong việc phát hiện và bảo vệ động vật hoang dã, anh đã được Thủ tướng Chính phủ tặng thưởng Bằng khen theo Quyết định số 2276/QĐ-TTg ngày 16/12/2015)

Bài và ảnh: Lê Trung Hiền – Phòng Tổ chức – XDLL,
Chi cục Kiểm lâm Quảng Bình

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Bình