Sản xuất cây giống lâm nghiệp, đặc biệt là giống keo lai vốn phụ thuộc rất lớn vào yếu tố thời tiết. Thông thường, bà con trồng rừng tập trung vào vụ chính tháng 9-10 hàng năm, tuy nhiên nhu cầu về cây giống để trồng mới hoặc dặm bổ sung trong vụ Xuân (từ tháng 2 đến tháng 4 hằng năm) vẫn rất lớn. Trong khi đó, quá trình sản xuất cây giống phục vụ giai đoạn này lại gặp nhiều trở ngại do mùa đông mưa lạnh kéo dài, nhiệt độ thấp khiến tỷ lệ cây sống giảm đáng kể.

Sản xuất giống cây keo lai trái vụ phục vụ trồng rừng vụ Xuân tại vườn ươm Long Thành (xã Bến Quan)

Nhận thấy tiềm năng này, vườn ươm Long Thành đã không ngừng cải tiến quy trình sản xuất, tích lũy kinh nghiệm từ nhiều năm thực tiễn để từng bước làm chủ kỹ thuật ươm giống trong điều kiện “nghịch mùa”. Chia sẻ về những khó khăn trong việc sản xuất giống cây “vụ trái”, anh Hà Thanh Tuấn, cán bộ kỹ thuật của vườn ươm Long Thành cho biết: “Trong vụ đông-xuân, thời tiết tại khu vực Bến Quan thường rất khắc nghiệt, mưa lạnh kéo dài, sương muối xuất hiện nhiều nên tỷ lệ cây chết trong quá trình ươm tạo thường cao hơn so với chính vụ. Tuy nhiên, chính trong khó khăn đó lại mở ra cơ hội phát triển sản xuất hiệu quả. Nếu làm chủ được kỹ thuật, cây giống trái vụ sẽ có giá bán cao và ổn định hơn, mang lại doanh thu tốt, đồng thời tránh được tình trạng “dội chợ”, “rớt giá” khi vào mùa sản xuất đại trà”.

Theo anh Tuấn, yếu tố quan trọng giúp vườn duy trì được sản lượng cây giống ổn định chính là sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm thực tế và việc ứng dụng các giải pháp kỹ thuật tiên tiến. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất cây giống lâm nghiệp, góp phần thích ứng với điều kiện thời vụ và đảm bảo tiến độ trồng rừng của địa phương.

Một trong những điểm nổi bật của mô hình là việc lựa chọn dòng keo lai phù hợp với điều kiện thời tiết khắc nghiệt trong vụ trái. Vườn ươm Long Thành đã nghiên cứu và đưa vào sản xuất dòng keo lai AH7 - giống cây có khả năng chống chịu tốt với điều kiện mưa lạnh và sương muối. Việc kết hợp sử dụng dòng giống có khả năng thích nghi cao với hệ thống nhà màng bảo vệ đã giúp cây non vượt qua giai đoạn nhạy cảm nhất sau khi ra bầu.

Giống keo lai AH7 có khả năng chống chịu tốt với điều kiện mưa lạnh và sương muối phù hợp với sản xuất giống trái vụ

Cùng với đó, quy trình ươm cây keo lai nuôi cấy mô cũng được đơn vị thực hiện một cách bài bản và thành thục. Theo anh Tuấn, việc chuẩn bị kỹ lưỡng giá thể xơ dừa, đất đóng bầu từ trước, kết hợp với việc tuân thủ nghiêm ngặt lịch trình chăm sóc trong nhà màng đã giúp tỷ lệ cây sống đạt mức cao, vượt xa so với nhiều cơ sở sản xuất truyền thống trong khu vực.

Không chỉ chú trọng đến kỹ thuật ươm giống, vườn ươm Long Thành còn đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất. Một trong những bước đột phá là việc đưa hệ thống máy đóng bầu tự động vào vận hành. Trước đây, khâu đóng bầu chủ yếu được thực hiện thủ công, phụ thuộc nhiều vào lao động thời vụ, dẫn đến chi phí sản xuất cao và khó chủ động về tiến độ. Với hệ thống máy mới, mỗi ngày vườn ươm có thể sản xuất từ 50.000-60.000 bầu, tương đương năng suất của 8-10 lao động lành nghề. Nhờ đó, đơn vị vừa giảm chi phí nhân công, vừa chủ động được nguồn bầu ươm ngay cả khi khan hiếm lao động địa phương. Việc cơ giới hóa trong khâu đóng bầu không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần hạ giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả sản xuất và tính cạnh tranh của cây giống trên thị trường.

Đánh giá về ý nghĩa của mô hình này, ông Phan Ngọc Đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị cho biết: “Thành công của vườn ươm Long Thành trong việc sản xuất giống keo lai trái vụ là tín hiệu tích cực cho ngành lâm nghiệp địa phương. Thực tế cho thấy giá cây giống trái vụ có thể cao gấp đôi so với chính vụ, mang lại lợi nhuận đáng kể cho các cơ sở sản xuất. Quan trọng hơn, việc chủ động sản xuất tại chỗ giúp giảm sự phụ thuộc vào nguồn cây giống nhập từ nơi khác, đồng thời đảm bảo cây giống thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng của địa phương”.

Đặc biệt, với sự đồng hành, hỗ trợ của ngành nông nghiệp, đơn vị đã làm chủ công nghệ huấn luyện keo lai cấy mô ở ngoài vườn ươm, góp phần nâng cao chất lượng cây giống trước khi đưa ra trồng rừng. Hiện nay, mỗi năm vườn ươm Long Thành cung ứng ra thị trường từ 3-5 triệu cây giống keo lai, trong đó có 30-50 vạn cây giống keo lai nuôi cấy mô.

Theo ông Phan Ngọc Đồng, từ nguồn hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị đã đầu tư và chuyển giao kỹ thuật cho 4 vườn ươm cải tiến trên địa bàn, trong đó có vườn ươm chất lượng cao Long Thành. Việc phát triển các cơ sở ươm giống theo hướng hiện đại không chỉ giúp người trồng rừng có nguồn cây giống sạch bệnh, sinh trưởng nhanh mà còn góp phần quan trọng vào việc nâng cao giá trị gia tăng của kinh tế rừng.

                                                                             Ngọc Lan

                                                          (Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị)