Rừng đầu nguồn – “lá chắn xanh” giữa vùng núi cao

Trên địa hình đồi núi dốc, chia cắt mạnh của Quảng Trị, giữ rừng đầu nguồn cũng là giữ đất và giảm nguy cơ sạt lở. Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị kết hợp tuần tra thực địa, phối hợp lực lượng, huy động cộng đồng và ứng dụng công nghệ để bảo vệ diện tích rừng được giao.

Rừng đầu nguồn và vai trò giữ đất

Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị hiện quản lý, bảo vệ 66.145,77 ha rừng đặc dụng trên địa bàn ba khu vực: Khu Bảo tồn thiên nhiên Đakrông (37.451,79 ha), Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa (23.456,72 ha) và Khu bảo vệ cảnh quan đường Hồ Chí Minh (5.237,26 ha). Đây là vùng lõi sinh thái quan trọng của tỉnh Quảng Trị, đồng thời là khu vực đầu nguồn của nhiều hệ thống sông, suối cung cấp nước cho hạ du.

Với địa hình chủ yếu là đồi núi dốc, chia cắt mạnh, thảm thực vật rừng vừa có giá trị bảo tồn đa dạng sinh học, vừa góp phần giữ đất và điều tiết dòng chảy. Hệ rễ cây liên kết đất, tán rừng làm chậm dòng chảy mặt, qua đó hạn chế xói mòn và giảm nguy cơ sạt lở đất. Vai trò này càng rõ trong mùa mưa bão, khi mưa lớn kéo dài có thể làm gia tăng rủi ro tại các khu vực xung yếu. Ở nơi rừng suy giảm hoặc còn đất trống, nguy cơ sạt lở, lũ quét có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng vùng đệm và hạ lưu.

Tuần tra thường xuyên, kết hợp sức người và công nghệ

Xác định quản lý, bảo vệ rừng là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, Ban Quản lý tổ chức lực lượng thường xuyên tuần tra, kiểm tra trên toàn bộ diện tích được giao; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Hạt Kiểm lâm Khu Bảo tồn thiên nhiên Đakrông và Hạt Kiểm lâm Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa. Tại các khu vực trọng điểm về nguy cơ cháy rừng, sạt lở, lực lượng bảo vệ rừng được bố trí thường trực để kịp thời nắm tình hình và xử lý khi có sự cố.

Để hỗ trợ nhiệm vụ trên địa bàn rộng, đơn vị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và một phần trí tuệ nhân tạo. Flycam (thiết bị bay không người lái) hỗ trợ điều tra, giám sát đa dạng sinh học và cập nhật diễn biến rừng trên diện rộng, kể cả nơi địa hình hiểm trở khó tiếp cận bằng đường bộ; đồng thời giúp quan sát, phát hiện dấu hiệu bất thường và điểm có nguy cơ sạt lở từ trên cao.

SMART Mobile, vTools được sử dụng để số hóa quá trình tuần tra, ghi nhận tọa độ và hiện trạng thực địa theo thời gian thực, giúp tổng hợp dữ liệu nhanh chóng, chính xác hơn so với ghi chép thủ công. Wildlife Insights hỗ trợ định danh loài động vật từ dữ liệu bẫy ảnh, phục vụ giám sát đa dạng sinh học song song với bảo vệ rừng. Mapinfo, QGIS hỗ trợ xử lý, phân tích dữ liệu bản đồ, rà soát diễn biến rừng, xác định ranh giới và khoanh vùng nơi cần ưu tiên bảo vệ hoặc phục hồi.

Hướng dẫn sử dụng SMART Mobile trong tuần tra, ghi nhận thông tin thực địa. Ảnh: Tư liệu đơn vị

Cùng với ứng dụng công nghệ, Ban Quản lý giao khoán bảo vệ rừng cho các hộ gia đình, cộng đồng dân cư tại các xã Hướng Lập, Hướng Phùng, Hướng Hiệp, Ba Lòng với tổng diện tích hơn 9.145 ha. Cách làm này huy động người dân tham gia trực tiếp vào công tác giữ rừng, giữ đất tại nơi sinh sống.

Lực lượng chức năng phối hợp tuần tra, bảo vệ rừng trên địa bàn. Ảnh: Trần Anh Đức

Sự phối hợp giữa lực lượng chuyên trách, kiểm lâm và lực lượng nhận khoán bảo vệ rừng góp phần tăng khả năng nắm bắt tình hình tại cơ sở. Qua các đợt tuần tra, những biến động về hiện trạng rừng và dấu hiệu bất thường trên địa hình có điều kiện được ghi nhận để phục vụ công tác quản lý, xử lý theo thẩm quyền.

Tuần tra, kiểm tra thực địa trong rừng. Ảnh: Trần Anh Đức

Bảo vệ rừng là giải pháp phòng ngừa sạt lở lâu dài

Từ thực tiễn quản lý, Ban Quản lý xác định bảo vệ diện tích rừng hiện có và phục hồi rừng tại những nơi đất trống, suy thoái là giải pháp phòng ngừa sạt lở bền vững, thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả sau sự cố. Đơn vị đang triển khai các mô hình phục hồi rừng bằng loài cây bản địa đa mục đích; đồng thời phối hợp rà soát, xử lý tình trạng chồng lấn, lấn chiếm đất rừng. Đây là những khu vực cần được quan tâm bởi tác động làm mất thảm thực vật có thể khiến đất dễ bị xói mòn, mất ổn định khi mưa lớn kéo dài.

Thời gian tới, cùng với việc tiếp tục tăng cường tuần tra và ứng dụng công nghệ trong giám sát rừng, Ban Quản lý sẽ chú trọng công tác cảnh báo sớm tại các khu vực có địa hình trọng điểm, phối hợp với chính quyền địa phương và người dân vùng đệm để chủ động phòng ngừa, giảm thiểu thiệt hại do sạt lở đất. Giữ vững màu xanh rừng đầu nguồn vì vậy cũng là góp phần bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân và hệ sinh thái Quảng Trị.

Trần Anh Đức - Ban Quản lý Rừng đặc dụng Nam Quảng Trị