Đưa sản phẩm nông sản vào du lịch trải nghiệm

Trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, mỗi vùng quê đều sở hữu những lợi thế riêng. Các vùng ven biển như Cửa Việt, Cửa Tùng, Nhật Lệ, Cảnh Dương là nơi phát triển du lịch làng chài, ngư nghiệp kết hợp trải nghiệm chế biến sản phẩm OCOP như nước mắm, thủy hải sản khô. Vùng đồng bằng ven sông các xã Hải Lăng, Triệu Phong, Lệ Thủy, Hoàn Lão, Bắc Gianh... có hệ sinh thái nông nghiệp xanh, lễ hội dân gian, làng nghề truyền thống giàu bản sắc. Các xã vùng miền núi phía Tây như Đakrông, Khe Sanh, Hướng Phùng, Kim Thủy, Phong Nha... là không gian lý tưởng cho du lịch cộng đồng kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái và trải nghiệm văn hóa bản địa. Đặc biệt, tỉnh Quảng Trị hiện có 295 sản phẩm OCOP được công nhận, phần lớn là các sản phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Con số này không chỉ phản ánh sự đa dạng của sản vật địa phương mà còn cho thấy nguồn “nguyên liệu” phong phú để hình thành sản phẩm du lịch nông nghiệp.

Các tour khám phá, tìm hiểu về cà phê thu hút du khách đến với vùng trồng cà phê Khe Sanh, Hướng Phùng

Bắt đầu từ mùa thu hoạch cà phê năm 2023, “Khe Sanh Coffee tour” là sản phẩm du lịch nông nghiệp chuyên nghiệp đầu tiên do HTX Du lịch Nông nghiệp Việt Nam-Khe Sanh xây dựng đã đưa du khách đến với hành trình khám phá và trải nghiệm sản phẩm cà phê chất lượng cao, cà phê đặc sản Khe Sanh. Ông Trần Thái Thiên, Chủ tịch HĐQT HTX Du lịch Nông nghiệp Việt Nam-Khe Sanh chia sẻ: Mục đích của tour nhằm chia sẻ, giới thiệu và gắn kết cộng đồng người trồng cà phê và người làm du lịch. Đây là cách tiếp cận mới, thay vì chỉ bán cà phê nhân hay cà phê rang xay, người dân tổ chức không gian trang trại thành điểm đến trải nghiệm. Du khách khi đến tham quan đồi cà phê sẽ được tìm hiểu về quy trình chế biến, trực tiếp rang xay và thưởng thức sản phẩm giữa thung lũng Khe Sanh. Khi gắn kết với du lịch, cà phê không chỉ là nông sản mà còn có thêm giá trị trải nghiệm và câu chuyện của vùng đất.

Theo ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, phát triển du lịch nông nghiệp phải đặt trong tổng thể tái cơ cấu kinh tế nông thôn. “Du lịch nông nghiệp là giải pháp nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và thu nhập cho người dân. Khi đưa nông sản gắn với trải nghiệm sẽ giúp gia tăng giá trị của nông nghiệp tại địa phương”, ông Hiệp chia sẻ.

Thực tế cho thấy, khi tìm hiểu về quy trình sản xuất, chứng kiến quá trình lao động của người nông dân và trực tiếp tham gia vào một phần công việc, du khách sẽ sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm nông nghiệp. Chị Nguyễn Thị Cẩm Thêu, một du khách đến từ phường Đồng Hới đã chia sẻ sau chuyến trải nghiệm tại HTX cà phê hữu cơ Sa Ry: “Sau sáp nhập, qua các kênh thông tin, tôi biết đến vùng trồng cà phê ở trên địa bàn tỉnh ở các xã Khe Sanh, Hướng Phùng. Tôi ấn tượng vì được nghe kể về mùa cà phê, về cách bà con giữ đất, giữ rừng. Khi được tham quan và mua cà phê trực tiếp ở đây, chúng tôi cảm thấy mình đang ủng hộ một “câu chuyện”, chứ không chỉ là mua một món hàng”.

Xây dựng thương hiệu gắn với trách nhiệm cộng đồng

Chuyển từ “bán nông sản” sang “bán trải nghiệm” là bước dịch chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn. Dù tiềm năng lớn, du lịch nông nghiệp của tỉnh Quảng Trị vẫn đang trong giai đoạn định hình thương hiệu. So với du lịch khám phá hang động và du lịch tâm linh đã có vị thế rõ ràng, sản phẩm du lịch nông nghiệp nông thôn của tỉnh vẫn còn phân tán, thiếu liên kết chuỗi và chưa tạo được dấu ấn nhận diện mạnh mẽ.

Theo ông Hồ Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, muốn du lịch nông nghiệp của địa phương phát triển bền vững, cần phải lấy bản sắc làm nền tảng và cộng đồng làm chủ thể. Đặc biệt, du lịch cộng đồng phải sử dụng có trách nhiệm tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, phải đặt lợi ích người dân lên trên hết, cũng như chia sẻ công bằng giữa các bên tham gia.

Hiện định hướng của tỉnh là quy hoạch theo không gian đặc trưng như vùng ven biển với du lịch làng chài và sản phẩm hải sản; đồng bằng với nông nghiệp xanh, tìm hiểu làng nghề; miền núi với du lịch sinh thái rừng, khám phá bản làng, văn hóa dân tộc thiểu số... Ở mỗi vùng không phát triển dàn trải mà tập trung hình thành cụm sản phẩm du lịch có chiều sâu, gắn với vùng chuyên canh và sản phẩm nông sản đặc sản của địa phương.

Ông Trần Đức Bình, Giám đốc HTX cà phê hữu cơ Sa Ry (xã Hướng Phùng) cho biết, làm du lịch không chỉ là mở cửa đón khách mà là quá trình chuyên nghiệp hóa từ tổ chức dịch vụ, ứng xử văn hóa đến bảo vệ môi trường. Nếu không giữ được cảnh quan và chất lượng sản phẩm, khách sẽ không quay lại. Do đó, chúng tôi buộc phải thay đổi cách làm từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết và giữ chữ tín.

Thực tế cho thấy, thương hiệu du lịch nông nghiệp không thể hình thành bằng những hoạt động rời rạc, mà cần một chuỗi giá trị thống nhất từ quy hoạch, sản xuất, chế biến, trải nghiệm đến truyền thông. Khi sản phẩm của nông nghiệp được kể bằng câu chuyện rõ ràng, khi mỗi làng quê có hình ảnh nhận diện riêng và khi lợi ích được phân chia minh bạch, niềm tin của cộng đồng và du khách sẽ được củng cố.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Đình Hiệp, thời gian qua, tỉnh đã tập trung nguồn lực đầu tư và phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng nông thôn cũng như thực hiện nhiều chính sách hỗ trợ tích cực trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Chương trình mỗi xã một sản phẩm giúp hình thành nhiều sản phẩm nông nghiệp, thủ công có thương hiệu có thể đưa vào khai thác du lịch. Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo, hỗ trợ chuyển đổi số, xây dựng bản đồ số, mã QR truy xuất nguồn gốc cũng góp phần tạo nên động lực lớn cho phát triển kinh tế khu vực nông thôn, trong đó có hoạt động du lịch.

Khai thác lợi thế nông nghiệp để phát triển du lịch không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là chiến lược bảo tồn văn hóa và tài nguyên. Đó là hành trình gắn kết “sản xuất” với “trải nghiệm”, nâng tầm giá trị hữu hình của nông sản thành giá trị vô hình của bản sắc và niềm tin, góp phần đưa du lịch nông nghiệp của tỉnh khẳng định vị thế trong cơ cấu kinh tế của địa phương.

                                                                                      Nguyễn Ngọc Lan (TT Khuyến nông)