Nghề nuôi tôm ở tỉnh ta bắt đầu phát triển mạnh từ năm 2000. Đặc biệt từ năm 2006, khi con tôm thẻ chân trắng xuất hiện, nghề nuôi tôm, nhất là nuôi tôm trên cát trở thành “luồng gió mới” làm giàu cho các địa phương ven biển. Tuy nhiên, do phát triển diện tích ồ ạt nhưng lại thiếu sự đầu tư đồng bộ, diện tích manh mún... nên nghề nuôi tôm ở tỉnh ta đang tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chính vì vậy, việc tìm hướng mới cho nghề nuôi tôm trên cát phát triển bền vững, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm đang là “bài toán” cần lời giải...

 Theo thống kê của Sở Nông nghiệp & PTNT, tính đến ngày 30/10/2015, toàn tỉnh có 1.087 ha nuôi tôm mặn, lợ, trong đó diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng trong ao cát 260 ha với sản lượng 2.330 tấn, chiếm 23,9% diện tích và 52,3% sản lượng tôm nuôi toàn tỉnh. Điều đáng nói, kể từ năm 2006 mô hình nuôi tôm TCT trên cát bắt đầu được thử nghiệm với diện tích 1 ha thì đến năm 2008 đã tăng lên 162ha, chiếm tỉ lệ 14,7% tổng diện tích nuôi tôm; đến năm 2014 diện tích nuôi tôm TCT trên cát tăng cao nhất với 286 ha, chiếm 27,4% diện tích nuôi tôm của tỉnh. Song song với đó, nhờ áp dụng tiến bộ kỹ thuật, năng suất nuôi tôm thẻ chân trắng trên cát luôn tăng cao qua hàng năm, năm 2012 chỉ đạt khoảng 5 tấn/ha, nhưng đến các năm 2013, 2014 đã tăng lên khoảng 9-10 tấn/ha, riêng 10 tháng đầu năm 2015, năng suất bình quân của tôm TCT trong ao cát đạt khoảng 10,8 tấn/ha.

Giấy chứng nhận và mô hình nuôi tôm áp dụng VietGAP của ông Khảng

Tuy mang lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng nghề nuôi tôm trên cát vẫn đang tồn tại nhiều hạn chế. Theo ông Trần Đình Du, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp & PTNT, nhiều hộ nuôi tôm trên cát không thực hiện, hoặc là không chấp hành việc đánh giá tác động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường theo quy định; có đầu tư nâng cấp ao hồ nhưng không bố trí ao chứa và ao xử lý nước thải hoặc đã có nhưng không sử dụng, mà xả thải trực tiếp gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, nhiều hộ nuôi tôm mật độ cao nhưng trình độ quản lý còn hạn chế, còn lạm dụng thuốc kháng sinh, hóa chất trong nuôi tôm, dẫn đến hiện tượng tôm kháng thuốc, suy giảm sức đề kháng gây phát sinh dịch bệnh, ô nhiễm môi trường và tăng chi phí sản xuất, sản phẩm đầu ra có nguy cơ tồn dư các chất cấm không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm...
Những bất cập trong nuôi tôm trên cát ở tỉnh ta hiện nay đặt ra “bài toán”: cần hướng đi mới nào để phát triển bền vững nghề nuôi tôm trên cát. Ông Trần Đình Du cho biết: Muốn phát triển được con tôm trên cát thì phải có quy hoạch đồng bộ, sự quản lý bài bản và áp dụng quy trình nuôi sạch để phòng ngừa thiệt hại do diễn biến của thời tiết. Thực tế thời gian qua, đã có nhiều cơ sở sở nuôi tôm tích cực tìm tòi, sáng tạo cách làm mới và áp dụng những tiến bộ kỹ thuật hữu hiệu để nghề nuôi tôm trên cát mang lại hiệu quả cao. Đặc biệt, nuôi tôm TCT trên cát theo hướng VietGAP đang là mục tiêu hướng tới của không ít hộ nuôi tôm tỉnh ta. Trong năm 2015, Sở Nông nghiệp & PTNT đã phối hợp với FITES và Quỹ Phát triển nông thôn và giảm nghèo huyện Quảng Ninh hỗ trợ tư vấn kỹ thuật cho mô hình nuôi tôm TCT trên cát của ông Trần Quốc Khảng ở thôn Trung Thành, xã Ngư Thủy Bắc, huyện Lệ Thủy.
Đến thăm mô hình nuôi tôm theo quy trình VietGAP của ông Khảng, cảm nhận đầu tiên là sạch, sạch từ nhà ở công nhân, khu chứa thức ăn đến khu vực nuôi với ao chứa lắng, ao nuôi. Gia đình ông Khảng có 4 ao với diện tích khoảng 2 ha, trong đó có 3 ao nuôi và 1 ao lắng. Vụ nuôi năm 2015, ông được Quỹ giảm nghèo & PTNT huyện Quảng Ninh hỗ trợ chi phí sản xuất theo mô hình VietGAP và đã được Trung tâm Chất lượng nông lâm thủy sản vùng 2 cấp chứng nhận VietGAP. Ông Khảng cho biết, quá trình nuôi tôm, ông nhận thấy môi trường, nhất là nguồn nước vô cùng quan trọng. Trước đây nuôi theo phong trào nên người nuôi chạy đua theo mật độ, có lúc lên đến 300-350 con/m2 nên cứ phải cấp nước xả nước liên tục không qua ao chứa lắng dẫn đến nguồn nước bị ô nhiễm, nếu có dịch bệnh dễ phát sinh lây lan, ngoài ra nuôi tôm mật độ cao còn phải sử dụng kháng sinh nhiều, quạt nước liên tục... nên chi phí bỏ ra cao, nhưng chỉ cần con tôm “trở mặt” là thất bát. Có thế, mới nhận ra với người nuôi tôm thì nguồn nước rất quan trọng. Bây giờ, ông Khảng đã rất tự tin nuôi tôm theo quy trình VietGAP, hiện ông tiếp tục thả nuôi 3 ao với tổng diện tích 12.500m2, số lượng giống khoảng 35 vạn con/ao 4.200m2, tương đương mật độ 100 con/m2 nên tôm phát triển nhanh, khỏe đều, sau hơn 2 tháng nuôi đã đạt khoảng 160 con/kg, ngoài ra giảm được chi phí thuốc, điện, thức ăn, công chăm sóc...
Thực tế cho thấy, để phát triển nghề nuôi tôm trên cát theo hướng bền vững thì cần phải cải tiến quy trình kỹ thuật trong suốt quá trình nuôi, từ khâu chuẩn bị ao nuôi, con giống cho đến lúc thu hoạch để có sản phẩm sạch đáp ứng nhu cầu của thị trường, trong đó giải pháp kỹ thuật được chú trọng là áp dụng các công nghệ cao vào sản xuất như nuôi theo công nghệ sinh học, nuôi tôm sử dụng men vi sinh ít thay nước, nuôi tôm theo quy trình VietGAP; đồng thời đảm bảo quy trình cấp nước xả nước để tránh ô nhiễm môi trường cũng như an toàn dịch bệnh cho tôm nuôi...

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Bình