Trả lại thiên nhiên những gì đã mất…

Hiện nay, các hình thức bồi hoàn đa dạng sinh học (ĐDSH) đã được áp dụng ở hơn 30 nước trên thế giới như: Mỹ, Australia, Đức, Pháp…

Bồi hoàn ĐDSH được hiểu là trao đổi mất mát ĐDSH tại một nơi này để làm tăng ĐDSH ở nơi khác. Cụ thể, ở nước ta lâu nay khi lập một dự án xây dựng một công trình hay khai thác khoáng sản đều được yêu cầu phải có phần đánh giá tác động đến môi trường. Tuy nhiên chưa có cơ chế nào đòi hỏi các dự án đó phải bồi hoàn ĐDSH. Nếu áp dụng bồi hoàn ĐDSH, khi xây dựng một nhà máy thủy điện làm mất 100ha rừng thì chủ dự án sẽ phải tái tạo tại một vị trí khác 100ha rừng với hệ sinh thái đầy đủ các thực vật, động vật, vi sinh vật tương tự như số rừng đã bị mất đi.

Theo các chuyên gia, áp dụng bồi hoàn ĐDSH cũng góp phần cải thiện tài chính bền vững cho công tác bảo tồn. Tại nhiều nước đã áp dụng hình thức này, lợi ích ĐDSH được tạo ra bởi hoạt động bồi hoàn được gửi ngân hàng và được bán như khoản tín dụng cho các dự án đã đăng ký bồi hoàn.

Dù đã được áp dụng tại nhiều nước nhưng các chuyên gia đánh giá bồi hoàn ĐDSH là một lĩnh vực phức tạp. Bởi, khi nêu thuật ngữ “bồi hoàn” thì phải làm rõ ai bồi hoàn và ai được bồi hoàn? Vai trò của Nhà nước như thế nào? Ngoài ra, nói đến ĐDSH là đề cập tới toàn bộ môi trường sống. Do vậy, phạm vi của nó lớn hơn rất nhiều so với việc chi trả môi trường rừng như một số địa phương đang áp dụng.

Bởi sự phức tạp đó, xây dựng lộ trình bồi hoàn đa dạng sinh học là một trong hai sản phẩm quan trọng mà dự án “Tăng cường hệ thống an toàn môi trường quốc gia, lồng ghép cân nhắc ĐDSH vào hệ thống an toàn môi trường của Việt Nam” do Bộ TN&MT phối hợp với ADB thực hiện.

Hiện nay, dự án đã hoàn thành các hướng dẫn kỹ thuật về đánh giá tác động ĐDSH lồng ghép trong quy trình lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, lộ trình bồi hoàn ĐDSH. Về nội dung xây dựng lộ trình bồi hoàn ĐDSH, dự án đã xây dựng một số nghiên cứu về phương pháp bồi hoàn và cơ chế tài chính sẽ được triển khai như: phân loại hệ sinh thái, lựa chọn các loài chỉ thị, đánh giá điều kiện khu vực sống, xác định tiêu chí để đánh giá bồi hoàn …

 Từng bước “luật hóa”

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường Nguyễn Thế Đồng cho rằng, lộ trình bồi hoàn đa dạng sinh học là vấn đề còn khá mới với Việt Nam và còn nhiều điều chưa được hiểu thấu đáo.

Ông Đồng đánh giá, lộ trình bồi hoàn đa dạng sinh học mà dự án “Tăng cường hệ thống an toàn môi trường quốc gia, lồng ghép cân nhắc đa dạng sinh học vào hệ thống an toàn môi trường của Việt Nam” xây dựng là cần thiết. Tuy nhiên, theo ông Đồng, lộ trình trên được xây dựng chủ yếu dựa trên kinh nghiệm quốc tế, còn có khoảng cách với thực tế tại Việt Nam. Tổng cục Môi trường mong muốn ADB và các tổ chức khác hỗ trợ Việt Nam kiểm nghiệm, đánh giá việc xây dựng mô hình. Đồng thời, Tổng cục Môi trường nhận thấy rất cần tăng cường năng lực cho các tổ chức quản lý và các chuyên gia.

 “Để đưa vấn đề bồi hoàn ĐDSH vào thực tiễn tại Việt Nam còn cần tiến hành nhiều bước như: tuyên truyền phổ biến tới từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia; triển khai các dự án thí điểm; luật hóa trong các văn bản của Nhà nước”, TS.Phạm Anh Cường – Cục trưởng Cục Bảo tồn ĐDSH Tổng cục Môi trường nói.

Được biết, Tổng cục Môi trường dự kiến sẽ báo cáo với Bộ Tài nguyên và Môi trường những sản phẩm quan trọng của dự án gồm: các hướng dẫn kỹ thuật về đánh giá tác động ĐDSH lồng ghép trong quy trình lập báo cáo đánh giá tác động môi trường và xây dựng lộ trình bồi hoàn ĐDSH. Đồng thời, Tổng cục sẽ đề xuất Bộ xem xét đưa vào chương trình xây dựng Luật bổ sung (cụ thể là một Thông tư hướng dẫn).

Tác giả bài viết: K. Linh

Nguồn tin: monre.gov.vn