(QBĐT) - Sau hơn 3 năm triển khai xây dựng nông thôn mới (NTM), có địa phương đã chạm đích ngoạn mục và cũng có những địa phương đang từng bước chinh phục các tiêu chí kho bằng chính sự quyết tâm, nỗ lực, đồng lòng chung sức của chính quyền và các tầng lớp nhân dân. Dĩ nhiên, nhìn vào bảng thành tích trong phong trào xây dựng NTM những năm qua, tỉnh ta có nhiều địa phương, nhiều điển hình xứng đáng để các địa phương khác lưu ý và học hỏi. Tuy nhiên, ở đây, tôi lại muốn bắt đầu câu chuyện này từ chính sức dân của một huyện miền núi nghèo khó của tỉnh ta-Tuyên Hóa.

 Nói như ông Nguyễn Quốc Út, Phó chánh Văn phòng điều phối Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM thì, Tuyên Hóa là địa phương khó khăn nhất trong quá trình bắt tay vào xây dựng NTM. Bởi lẽ, ở ngay kề “sát nách” Tuyên Hóa, tuy cũng nghèo nhưng huyện Minh Hóa còn được sự “nâng đỡ”, đãi ngộ của các chương trình, dự án từ chính sách của Nhà nước, vì đây là “huyện 30a”.

Còn với Tuyên Hóa, tuy khá khó khăn, nhưng lại không thuộc diện được hỗ trợ và lại càng khó để thu hút nguồn vốn đầu tư xã hội hóa. Và cái khó đó, bắt nguồn từ những cái khó cố hữu khác, mà theo như ông Hoàng Minh Đề, Chủ tịch UBND huyện liệt kê ra là đặc thù địa hình tự nhiên bị chia cắt; diện tích đất để quy hoạch sản xuất manh mún nhỏ lẻ, không tập trung; chuyển dịch cơ cấu lao động chậm; thu nhập bình quân đầu người thấp, thiếu bền vững; tỷ lệ hộ nghèo còn cao... nên càng khiến cho lộ trình về đích nông thôn mới càng gập ghềnh khó đi.

Huyện nghèo thì dân cũng nghèo. Vậy, sức dân ở đâu và huy động như thế nào? Ông Đề cho hay, điều cốt yếu nằm ở công tác tuyên truyền và sự đồng lòng chung sức của người dân và chính quyền. Trong quá trình tổ chức thực hiện, quan điểm của Ban chỉ đạo huyện là luôn đặt người dân ở vị trí trung tâm, mọi việc làm, mọi nội dung đều hướng đến lợi ích của dân, theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân hưởng lợi”.

Trong 19 tiêu chí, huyện cũng nêu rõ tiêu chí nào sẽ được Nhà nước đầu tư kinh phí để làm, tiêu chí nào Nhà nước và nhân dân cùng làm, tiêu chí nào là trách nhiệm của người dân. Ông Đề nói tiếp: “Trên cơ sở đặc điểm riêng của địa phương, chúng tôi chọn tiêu chí đường giao thông là tiêu chí mũi nhọn, mà trước hết là vận động nhân dân hiến đất và tài sản, để tạo đà cho bước đột phá vào những tiêu chí còn lại. Bởi, đây chính là thứ mà người dân huyện Tuyên Hóa đang cần và bất kỳ ai cũng có thể đóng góp sức mình cho sự nghiệp chung”.

Nhân dân thôn Mã Thượng (xã Phong Hóa) đóng góp ngày công làm đường bê-tông.

Câu chuyện của ông Chủ tịch huyện dẫn dắt tôi về thôn Mã Thượng, xã Phong Hóa, một trong những điểm sáng về sức dân của huyện miền núi này. Từ trung tâm xã Phong Hóa muốn sang được thôn Mã Thượng phải vượt sông Gianh bằng đò ngang, tôi cứ phân vân lẫn hồ nghi về những thông tin rằng, đây là điểm sáng trong phong trào giải phóng mặt bằng làm đường giao thông nông thôn.

Ông Trưởng thôn Phạm Ngọc Thưởu tâm sự: “Bấy lâu nay, dân chúng tôi cứ mong ngóng đường cho ra đường, chứ đừng quanh năm, mưa lấm bùn, nắng lội đá, vất vả trăm bề. Đường phải rộng rãi, phong quang và sạch sẽ chứ. Mà muốn được vậy, thì phải mở rộng. Lựa chọn tiêu chí xây dựng đường giao thông nông thôn của huyện coi như một cú hích trong phong trào xây dựng NTM, đã chạm đến ước mong bấy lâu của người dân chúng tôi. Nhưng mở rộng bằng cách nào? Tiền đâu để bồi thường, trong khi đến quá nửa hộ dân là hộ nghèo và hộ cận nghèo.

Chỉ riêng chuyện mưu sinh thôi, bao đời nay, người dân thôn chúng tôi cũng đã chật vật lắm rồi. Nhiều cuộc họp dân diễn ra, băng rôn, truyền thanh mở suốt ngày. Rồi những nút thắt đó cũng được cởi bỏ. Ý tưởng hiến đất, hiến tài sản được đưa ra. Chỉ sau hơn 1 năm, hơn 5km đường nội thôn đã được giải phóng mặt bằng theo đúng tiêu chuẩn”.

Ngay lập tức thôn Mã Thượng được UBND huyện Tuyên Hóa thưởng nóng 100 tấn xi măng và UBND xã Phong Hóa hỗ trợ 200 triệu đồng làm đường bê tông vì thành tích hiến đất, hiến cây, giải phóng mặt bằng. Niềm vui như được nhân đôi, không khí vui mừng, phấn khởi lan rộng trong bà con, suốt mấy ngày sau đó, người có công góp công, người có của góp của để làm đường. “Kể ra, nếu không có sự trợ giúp kịp thời của huyện, mà chỉ mỗi dân chúng tôi làm thì cũng khó mà có những con đường bê-tông này”, ông Thưởu chia sẻ.

Hôm chúng tôi có mặt tại đây, bà con thôn Mã Thượng đang cùng nhau đổ bê tông một tuyến đường nội thôn. Ông Thưởu cho biết, xi măng của huyện, bà con góp công, còn anh Phạm Quyết Thắng, một người dân ở trên tuyến đường này tự nguyện đóng góp hơn 60 khối sạn và 40 khối cát, tính sơ sơ cũng trên 30 triệu đồng.

Tìm gặp anh Thắng thì được anh chia sẻ rằng: “Nghe tin Nhà nước cho xi-măng, bà con không có tiền đóng góp thì góp công. Tui có điều kiện hơn thì hỗ trợ cát sạn. Làm đường cho mình đi cả ấy mà”. Nói là người góp công, người góp của, nhưng sáng hôm đó, anh cũng tham gia cùng bà con làm đường. Theo cách làm này, đến nay thôn Mã Thượng đã có gần 2km đường đã được bê tông hóa.  

Đem chuyện trên kể với ông Đề, ông cười rồi nói, "Không chỉ Mã Thượng đâu, mà chỉ sau đó 1 năm, 19/19 xã ở Tuyên Hóa đã hoàn thành việc giải phóng mặt bằng". Được chốc lát, ông Chủ tịch UBND huyện trầm ngâm bảo, Tuyên Hóa xác định con đường hoàn thành các mục tiêu xây dựng NTM là sẽ dài, thậm chí sẽ chậm, nhưng tất yếu các xã phải xây dựng lộ trình hoàn thành các tiêu chí phù hợp với đặc điểm, thế mạnh của từng địa phương. Trong đó, ưu tiên tập trung chỉ đạo xây dựng các tiêu chí không cần nhiều đến kinh phí như: tiêu chí giáo dục, văn hóa, hình thức tổ chức sản xuất, môi trường...

Nhưng sức dân có hạn. Làm sao để bồi dưỡng sức dân, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước? Ông Chủ tịch cho biết, Tuyên Hóa đã nhận ra được những khó khăn của mình. Giờ thì phải giải quyết “bài toán” đó bằng cách tập trung chỉ đạo phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân, đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân và đặc biệt phải tiến hành chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi...

Và một trong số những lời giải “bài toán” đó cũng đã xuất hiện ngay ở thôn Mã Thượng. Ông Trưởng thôn Mã Thượng cho biết, toàn thôn hiện có hơn 300 hộ (với trên 1.000 nhân khẩu), nhưng chỉ có 25ha đất trồng lúa và 50ha rừng trồng, đồng cỏ không có nên dù muốn phát triển chăn nuôi trâu bò cũng chịu.

Nhưng khi có sự hỗ trợ của dự án trồng cỏ theo hướng công nghiệp và chính sách khuyến khích chuyển đổi đất sản xuất kém hiệu quả sang trồng các loại cây khác hiệu quả hơn, thôn Mã Thượng đã chủ động chuyển đổi gần 15ha đất sản xuất sang cỏ trồng chăn nuôi trâu bò. Từ khi chủ động được nguồn thức ăn, đàn trâu bò trong thôn tăng lên đều đều, đến nay tổng đàn đã gần 300 con. Đây có thể sẽ là hướng đi mới và lâu dài để người dân ở đây thoát nghèo một cách bền vững.

Có lẽ cái lý do “dài” và “chậm” trong lộ trình tiến tới đạt được 19 tiêu chí trong xây dựng NTM theo như lời ông Chủ tịch huyện là một thực tế. Nhưng, dường như đang có một bước chuyển mình mới mẻ trong đời sống và nhận thức của người dân nơi đây. Và minh chứng cho điều này là từ chỗ có nhiều xã “trắng” về các tiêu chí, đến nay Tuyên Hóa không có xã nào đạt dưới 4 tiêu chí, số xã đạt từ 7 đến 10 tiêu chí tăng từ 2 xã lên 13 xã.

Có được kết quả đó, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước thì có lẽ, bài học từ sức dân chính là gốc rễ, cội nguồn sức mạnh và là động lực cho quá trình phấn đấu, sự chung sức chung lòng của nhân dân và chính quyền các cấp ở huyện Tuyên Hóa trong công cuộc xây dựng làng quê ngày càng đổi mới và giàu đẹp.

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Bình