Tình trạng ô nhiễm môi trường còn nghiêm trọng và diễn biến phức tạp

Phát biểu kết luận tại hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đánh giá công tác bảo vệ môi trường thời gian qua có bước chuyển biến, đạt được những kết quả quan trọng như: quản lý nhà nước dần đi vào ổn định; hệ thống cơ chế chính sách, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện; tổ chức bộ máy được thành lập, từng bước kiện toàn từ Trung ương đến địa phương; nhiều cơ sở gây ô nhiễm môi trường đã được xử lý;...

Tuy nhiên bên cạnh kết quả đạt được, công tác bảo vệ môi trường vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém. Tình trạng ô nhiễm môi trường còn nghiêm trọng và diễn biến rất phức tạp. Số vụ việc ô nhiễm môi trường còn nhiều; trong đó có nhiều vụ việc nghiêm trọng gây bức xúc dư luận. Đến nay vẫn còn hơn 300 cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng chưa được xử lý triệt để. Còn tỷ lệ lớn doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ xả nước thải, khí thải không đạt quy chuẩn ra môi trường. Việc thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt và chất thải rắn ở đô thị và khu dân cư tập trung ở nông thôn còn rất hạn chế. Xử lý ô nhiễm nghiêm trọng còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu. Nguồn nước mặt trong một số đô thị, khu dân cư, một số đoạn sông bị ô nhiễm nặng, nhất là lưu vực các sông Nhuệ, sông Đáy, sông Cầu, sông Đồng Nai. Ô nhiễm không khí, nhất là ở các đô thị lớn, khu công nghiệp và tình trạng ô nhiễm nguồn nước, kể cả nước ngầm tiếp tục diễn ra ở nhiều địa phương và chưa có khả năng ngăn chặn hiệu quả.

Theo Thủ tướng thực trạng nêu trên có nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó nguyên nhân chủ quan là chủ yếu. Đó là hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường còn nhiều bất cập. Một số quy định còn thiếu hoặc chưa phù hợp, thiếu khả thi, thiếu cụ thể; quy chuẩn về môi trường còn bất cập; chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe; thiếu các cơ chế, tiêu chí môi trường để sàng lọc hiệu quả các loại hình sản xuất, công nghệ sản xuất sử dụng tiêu tốn nhiên liệu, tài nguyên, phát sinh nhiều chất thải, có nguy cơ cao gây sự cố môi trường, ô nhiễm môi trường.

Ý thức chấp hành, thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường chưa nghiêm. Nhiều doanh nghiệp thực hiện không nghiêm túc, đầy đủ quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Cảnh sát môi trường đã được thành lập nhưng hiệu quả hoạt động còn thấp. Lực lượng còn mỏng, trang thiết bị chuyên ngành còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu. Sự phối hợp với các cơ quan chức năng, các ngành, các cấp chưa được chặt chẽ. Bộ máy quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường chưa đồng bộ, thiếu thống nhất từ Trung ương đến địa phương, chưa theo kịp với những diễn biến ngày càng phức tạp của các vấn đề môi trường. Đội ngũ cán bộ yếu về chuyên môn nghiệp vụ, nhất là ở các địa phương, một số cán bộ vô trách nhiệm, tiêu cực. Quản lý nhà nước còn phân tán, thiếu thống nhất; còn trùng chéo trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương; sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương còn chưa tốt.

Nguồn lực đầu tư cho bảo vệ môi trường còn hạn hẹp, chưa đáp ứng yêu cầu. Quản lý chi bảo vệ môi trường còn chưa hiệu quả, phân bố dàn trải. Xã hội hóa nguồn lực bảo vệ môi trường chậm được triển khai; thiếu cơ chế chính sách đột phá huy động nguồn lực cho bảo vệ môi trường. Nguồn thu từ môi trường chưa được sử dụng đầu tư trở lại cho bảo vệ môi trường. Cấp ủy, chính quyền ở nhiều địa phương chưa phát huy đúng vai trò, trách nhiệm về bảo vệ môi trường. Còn phổ biến tình trạng chú trọng lợi ích kinh tế trước mắt chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế, coi nhẹ bảo vệ môi trường; chưa phát huy hiệu quả vai trò của các tổ chức đoàn thể, tổ chức chính trị xã hội, cộng đồng. Việc phát hiện xử lý còn chậm, chủ yếu qua báo chí và nhân dân.

“Cùng với quá trình phát triển, sức ép về môi trường đối với nước ta ngày càng lớn, phức tạp, tác động nhiều mặt đến đời sống người dân. Nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ mô hình phát triển lấy tăng trưởng kinh tế làm trọng tâm dựa trên nền tảng công nghệ tiêu tốn năng lượng, lạm dụng quá mức tài nguyên và không gian môi trường. Chúng ta chưa lường hết yếu tố phức tạp về loại hình sản xuất, công nghệ sản xuất tiềm ẩn rủi ro sự cố môi trường. Công nghệ sản xuất ở nước ta nhìn chung lạc hậu, tiêu tốn nhiều năng lượng, nước, sử dụng tài nguyên kém hiệu qua, gây ô nhiễm. Nhiều vấn đề môi trường chưa được giải quyết trong khi áp lực từ các hoạt động đầu tư phát triển lên môi trường gia tăng mạnh; chưa dự báo được các tác động môi trường phát sinh từ các dự án đầu tư, đặc biệt là các dự án có quy mô lớn, những hạng mục công trình, công nghệ phức tạp đầu tư vào các vùng nhạy cảm về môi trường” - Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc lo lắng.

Toàn cảnh Hội nghị (Ảnh: VGP/Quang Hiếu)

Bảo vệ môi trường là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định tinh thần chỉ đạo trong bảo vệ môi trường là huy động sức mạnh cả hệ thống chính trị, các ngành, các cấp, cộng đồng doanh nghiệp và người dân; tập trung xử lý các khó khăn, yếu kém, thực hiện nghiêm túc đồng bộ các giải pháp, tạo chuyển biến căn bản trong ngăn chặn, tiến tới đẩy lùi ô nhiễm môi trường.

Bảo vệ môi trường không còn là vấn đề của tương lai mà là vấn đề hiện hữu. Chúng ta cần ngay những giải pháp cả ngắn hạn và dài hạn. Môi trường bền vững đồng nghĩa với chỗ đứng lâu dài và giá trị gia tăng của Việt Nam trong chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu, Thủ tướng nói. Để làm tốt công tác quản lý bảo vệ môi trường trong thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu cần tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu như sau:

Thứ nhất, bảo vệ môi trường phải được xác định rõ là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của các ngành, các cấp, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân. Không thu hút đầu tư bằng mọi giá, chú trọng tiêu chí môi trường trong lựa chọn dự án đầu tư. Kiên quyết không vì tăng trưởng kinh tế mà đánh đổi môi trường. Không cho phép đầu tư các loại hình sản xuất ô nhiễm môi trường, công nghệ sản xuất lạc hậu, dự án đầu tư tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm, sự cố môi trường tại các vùng, khu vực nhạy cảm về môi trường.

Thứ hai, thực hiện nghiêm túc, đồng bộ nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ môi trường. Nâng cao nhận thức, đề cao trách nhiệm của các cấp, ngành, cơ quan chức năng, nhất là chính quyền địa phương và người đứng đầu. “Các đồng chí Bộ trưởng, Chủ tịch UBND các cấp chịu trách nhiệm về vấn đề môi trường trong phạm vi quản lý được giao. Chủ tịch UBND các cấp chịu trách nhiệm toàn diện về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn. Chính phủ coi đây là nhiệm vụ cần tập trung, ưu tiên trong chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương. Ở đâu xảy ra môi trường ô nhiễm nặng, Chủ tịch UBND tỉnh ở đó phải chịu trách nhiệm trước nhân dân, trước Chính phủ”- Thủ tướng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương có liên quan trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường từ việc xét duyệt, triển khai dự án và kiểm soát khi sự cố môi trường xảy ra.

Tại hội nghị, Thủ tướng cũng hoan nghênh một số địa phương đã từ chối một số dự án gây ô nhiễm môi trường.

Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công an, Bộ TN&MT, các cơ quan chức năng nghiên cứu, có đề xuất cụ thể các giải pháp để phát huy hiệu quả hoạt động của lực lượng cảnh sát môi trường. Hằng năm, Bộ TN&MT chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ, các địa phương xây dựng kế hoạch tổng thể kiểm tra thanh tra công tác bảo vệ môi trường trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm nghiêm túc nhưng không chồng chéo, gây phiền hà cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Thứ ba, tăng cường huy động nguồn lực thu hút mạnh đầu tư cho bảo vệ môi trường, trong đó có vấn đề xã hội hóa mạnh mẽ nguồn lực. Bộ TN&MT và Bộ Tài chính phối hợp xây dựng cơ chế thực hiện ký Quỹ bảo vệ môi trường trước khi dự án đi vào vận hành thử nghiệm đối với các dự án lớn có nguy cơ ô nhiễm môi trường cao, tiềm ẩn rủi ro. Các Bộ Tài chính, TN&MT, KH&ĐT, các cơ quan có chức năng đề xuất cơ chế đột phá thể chế hóa các chính sách để đi liền với thu hút đầu tư, cho phép doanh nghiệp được khai thác nguồn thu trực tiếp từ người dân theo nguyên tắc “gây ô nhiễm môi trường phải trả tiền”, người được hưởng lợi từ môi trường phải trả chi phí.

Thứ tư, rà soát, chấn chỉnh, tăng cường chất lượng, hiệu lực, hiệu quả các công cụ, biện pháp bảo vệ môi trường, phải có đánh giá tác động, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường cụ thể…

Thủ tướng giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các tỉnh, rà soát quy hoạch xây dựng các khu xử lý, chôn lấp rác thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại tại các địa phương, các khu vực kinh tế trọng điểm nơi có dự án lớn.

Bộ NN&PTNT phải đưa ra tiêu chí môi trường cụ thể trong xét duyệt công nhận địa phương đạt chuẩn nông thôn mới.

Bộ TN&MT nghiên cứu, tiến tới triển khai việc đánh giá, xếp hạng công tác bảo vệ môi trường các địa phương từ năm 2017 và coi đây là một nhiệm vụ chính trị quan trọng mà các cấp ủy đảng, chính quyền phải tập trung thực hiện.

Thứ năm, Bộ TN&MT và UBND cấp tỉnh khẩn trương xây dựng hệ thống quan trắc, cảnh báo về môi trường tại các khu kinh tế trọng điểm, khu vực tập trung nguồn thải, khu vực nhạy cảm về môi trường.

Thứ sáu, tăng cường quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường đáp ứng ứng yêu cầu trong tình hình mới: sớm có chế tài hình sự đối với tội phạm về môi trường; Khẩn trương xây dựng, trình Chính phủ ban hành Quy chế ứng phó sự cố môi trường.

Bộ Tư pháp, Bộ TN&MT tiến hành rà soát, đề xuất sửa đổi các quy định của các luật đã ban hành từ Luật Bảo vệ môi trường, đầu tư, xây dựng, khoa học công nghệ theo hướng đồng bộ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả bảo vệ môi trường.

Bộ Nội vụ, Bộ TN&MT tiến hành rà soát, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ quản lý, sắp xếp tổ chức bộ máy, tăng cường năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý môi trường các cấp.

Các Bộ Nội vụ, TN&MT, NN&PTNT sớm đề xuất việc thành lập Ủy ban ứng phó tình trạng khẩn cấp trên cơ sở tổ chức lại các cơ quan liên quan hiện có.

Bộ TN&MT chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan địa phương thực hiện tổng điều tra các nguồn thải, nguồn gây ô nhiễm trên phạm vi cả nước; đồng thời xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về môi trường của các Bộ, ngành, địa phương và các cơ sở sản xuất, kinh doanh để quản lý; có cơ chế chia sẻ thông tin cảnh báo đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Thứ bảy, Bộ TN&MT chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương có chương trình thông tin tuyên truyền nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương cần hiểu thấu đáo, nắm vững nội dung Nghị quyết số 24/NQ-TW của Trung ương để xây dựng Nghị quyết chuyên đề ở địa phương mình; quán triệt nhiệm vụ bảo vệ môi trường đến từng tổ chức đảng, cán bộ đảng viên, góp phần tạo sự đồng thuận xã hội và sức mạnh của cả hệ thống chính trị đến thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ môi trường.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài nguyên và Môi trường tiếp thu ý kiến của các đại biểu, hoàn thiện dự thảo Chỉ thị về đẩy mạnh bảo vệ môi trường trình Thủ tướng Chính phủ ký ban hành vào đầu tuần tới.

Theo: monre.gov.vn