Bài 1: Thực trạng tình hình lấn chiếm và nguy cơ ảnh hưởng đến công trình
Tỉnh Quảng Bình có 664 công trình với 150 hồ chứa các loại, 215 đập dâng, 299 trạm bơm, 2.162 km kênh mương. Hệ thống công trình thủy lợi đã góp phần quan trọng phục vụ phát triển kinh tế, xã hội và phòng chống thiên tai.

 Tuy nhiên thực tế hiện nay tình trạng vi phạm, lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình thủy lợi, đê điều xảy ra khá nghiêm trọng, phổ biến, thậm chí nhiều tổ chức, cá nhân, hộ gia đình ngang nhiên sử dụng phạm vi công trình các hồ đập vào mục đích riêng; làm nhà, xây dựng công trình kiên cố trên các tuyến kênh tưới một cách trái phép; tự tổ chức đắp chặn, khoanh bờ bao trên các trục tiêu, thoát lũ đề nuôi trồng thủy sản; sự thờ ơ, buông lỏng quản lý của một số địa phương, đơn vị dẫn đến tình trạng vi phạm, lấn chiếm phạm vi bảo vệ khá phổ biến, khó xử lý. Việc cấp phép quyền sử dụng đất ở nhiều địa phương chồng lấn vào phạm công trình thủy lợi.
Qua kiểm tra thực tế cho thấy đa số các hồ chứa đều bị một số tổ chức, cá nhân lấn chiếm, sử dụng phạm vi bảo vệ công trình vào các mục đích riêng. Các hành vi vi phạm chủ yếu là sử dụng đất phạm vi bảo vệ và vùng phụ cận công trình đầu mối, đường cứu hộ, hành lang bảo vệ kênh mương để trồng cây lâu năm, xây dựng công trình nuôi trồng thủy sản, dựng kho, lán, nhà bán kiên cố đến kiên cố... Nhiều tuyến kênh tưới bị xâm phạm nghiêm trọng, thậm chí có nơi còn xây dựng các công trình kiên cố như: cổng, hàng rào, cầu, đường vào nhà trong phạm vi các tuyến kênh. Điển hình như kênh Nam hồ Vực Tròn khu vực xã Quảng Hưng, Quảng Xuân, Quảng Thọ (Quảng Trạch); kênh Đá Mài khu vực thị trấn Hoàn Lão, kênh hồ Vực Nồi khu vực xã Vạn Trạch, hồ Cửa Nghè, Vực Sanh khu vực xã Hạ Trạch (Bố Trạch); kênh Rào Đá khu vực xã An Ninh và xã Tân Ninh (Quảng Ninh).

Tuyến kênh chính hồ Đồng Sơn đi qua tổ dân phố 3 và 7 phường Đồng Sơn (TP Đồng Hới)

Ngoài việc người dân tự ý lấn chiếm thì chính quyền các địa phương không tuân thủ quy định của Pháp lệnh quản lý, khai thác bảo vệ công trình thủy lợi trong việc cấp quyền sử dụng đất trong phạm vi lòng hồ cho dân trồng cây như hồ Tiên Lang xã Quảng Liên (Quảng Trạch) và hồ An Mã xã Thái Thủy (Lệ Thủy)... Một số hồ chứa có biểu hiện khai thác trái phép vật liệu đất, đá trong khu vực lòng hồ.
Những hành vi lấn chiếm, vi phạm phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi xảy ra không những đối với các công trình do Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi quản lý mà hầu hết diễn ra đối với các công trình do địa phương quản lý và mức độ vi phạm có tính chất nghiêm trọng hơn. Việc lấn chiếm, sử dụng phạm vi bảo vệ nhiều công trình ngoài việc làm tăng kinh phí đầu tư do phải giải quyết công tác bồi thường, GPMB khi đầu tư sửa chữa, nâng cấp công trình mà còn là nguy cơ làm mất an toàn công trình do các hành vi trồng cây, đào ao nuôi trồng thủy sản, lán lán trại, công trình bán kiên cố trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi. Một thực trạng phổ biến hiện nay là việc sử dụng phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi để làm nơi đổ thải các loại phế thải, rác thải; sử dụng lòng kênh tưới, kênh tiêu để đổ thải bừa bãi, tùy tiện gây ô nhiễm môi trường, tắc nghẽn các tuyến kênh. Trong đó phải kể đến hệ thống kênh tưới Rào Nan, Đá Mài, Nam Vực Tròn, Rào Đá.
Qua kiểm tra, thanh tra cho thấy công trình hồ Đồng Sơn phục vụ tưới cho phường Bắc Nghĩa (Đồng Hới) do phường Bắc Nghĩa quản lý nhưng hồ chứa và hệ thống kênh mương chính lại nằm trên địa phận phường Đồng Sơn nên tình trạng xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn, do đó đã xuất hiện tình trạng các tổ chức và hộ dân lấn chiếm đất trong phạm vi bảo vệ công trình hồ chứa nước, kênh mương dẫn nước để xây dựng lều, quán, các công trình dân sinh, xả thải vào các công trình kênh mương... khá phổ biến. Chẳng hạn dọc tuyến kênh chính của hồ Đồng Sơn đi qua địa phận Tổ dân phố 3 và 7 phường Đồng Sơn có 30 quán tạm, 3 hàng rào xây, 23 sân có mái che kiên cố xây dựng ngay trên tuyến kênh vi phạm phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi và theo báo cáo của địa phương có hiện tượng lấn chiếm khu vực lòng hồ của Trại giam Đồng Sơn để xây dựng các công trình kiên cố và bán kiên cố.

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Bình