Ngày 11/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 146/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Đây là đạo luật có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến hệ thống pháp luật quản lý tài nguyên, môi trường, nông nghiệp, nông thôn và phát triển bền vững. Trong đó, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là một trong những luật trung tâm được sửa đổi, bổ sung với số lượng điều khoản lớn, tập trung tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi, đồng thời thể chế hóa đầy đủ hơn chủ trương phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi mô hình quản lý môi trường theo hướng hiện đại, hiệu quả.

1. Mục tiêu và tư duy xuyên suốt của Luật số 146/2025/QH15

Điều 1 của Luật số 146/2025/QH15 xác định rõ mục tiêu sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với Hiến pháp đã được sửa đổi, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân quyền cho địa phương.

Đối với lĩnh vực môi trường, tư duy lập pháp nổi bật của Luật 146/2025/QH15 là:

• Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm có kiểm soát;

• Phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền;

• Đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng không hạ thấp yêu cầu bảo vệ môi trường;

• Tăng cường vai trò, trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong quản lý môi trường trên địa bàn;

• Đồng bộ hóa pháp luật môi trường với pháp luật về đầu tư, xây dựng, đất đai, giá, tài chính công.

Những định hướng này được thể hiện xuyên suốt trong các nội dung sửa đổi của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020

2. Hoàn thiện khái niệm và phạm vi điều chỉnh  bảo đảm phù hợp với thực tiễn phát triển mới

Một trong những điểm sửa đổi quan trọng là việc làm rõ, mở rộng một số khái niệm pháp lý. Khoản 37 Điều 3 được sửa đổi để bổ sung khái niệm “khu công nghệ số tập trung” vào nhóm khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung. Điều chỉnh này phản ánh đúng xu thế phát triển các khu công nghệ mới, khu dữ liệu, trung tâm số  những loại hình chưa được đề cập rõ trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 nhưng có nguy cơ phát sinh tác động môi trường đặc thù.

Việc bổ sung khái niệm không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật lập pháp mà còn là cơ sở pháp lý để áp dụng thống nhất các quy định về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và hạ tầng bảo vệ môi trường đối với các khu chức năng mới, tránh “khoảng trống pháp lý” trong quản lý.

3. Sửa đổi mạnh mẽ quy định về đánh giá tác động môi trường (ĐTM)

3.1. Rà soát lại đối tượng phải thực hiện ĐTM

Luật 146/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung các điều 28, 30 của Luật Bảo vệ môi trường theo hướng xác định rõ hơn tiêu chí môi trường, đặc biệt là yếu tố nhạy cảm về môi trường như khu dân cư tập trung, nguồn nước sinh hoạt, rừng, khu bảo tồn, di sản thiên nhiên, yêu cầu di dân tái định cư.

Đồng thời, Luật bổ sung quy định miễn thực hiện ĐTM đối với:

• Dự án đầu tư công khẩn cấp;

• Dự án không phải thực hiện ĐTM theo luật, nghị quyết của Quốc hội.

Quy định này giúp tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, tránh áp dụng máy móc, kéo dài thủ tục đối với các dự án đặc thù, nhất là trong tình huống thiên tai, dịch bệnh, quốc phòng  an ninh.

3.2. Điều chỉnh quy trình thực hiện và thẩm quyền thẩm định ĐTM

Luật sửa đổi Điều 31, 34, 35 theo hướng:

- Khẳng định nguyên tắc mỗi dự án lập một báo cáo ĐTM, nhưng cho phép Chính phủ quy định linh hoạt đối với dự án thành phần, phân kỳ đầu tư;

- Cho phép thực hiện song song thẩm định ĐTM và thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi đối với dự án xây dựng, góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư;

- Phân định rõ thẩm quyền thẩm định ĐTM giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND cấp tỉnh, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Đây là bước điều chỉnh quan trọng, tạo sự đồng bộ giữa pháp luật môi trường và pháp luật xây dựng, đầu tư, khắc phục tình trạng “xếp hàng thủ tục” từng tồn tại trong thực tiễn.

4. Đổi mới toàn diện cơ chế cấp giấy phép môi trường

4.1. Làm rõ đối tượng phải có giấy phép môi trường

Luật sửa đổi Điều 39 theo hướng thu hẹp và làm rõ đối tượng phải có giấy phép môi trường, gắn với tiêu chí phát sinh chất thải phải xử lý hoặc có nhập khẩu phế liệu, xử lý chất thải nguy hại. Đồng thời, Luật bổ sung các trường hợp không phải có giấy phép môi trường, tương tự như đối với ĐTM, nhằm bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo thủ tục.

4.2. Phân cấp mạnh cho địa phương

Một điểm nhấn lớn của Luật 146/2025/QH15 là sửa đổi Điều 41, theo đó Chủ tịch UBND cấp tỉnh được giao thẩm quyền cấp giấy phép môi trường đối với hầu hết các dự án, cơ sở trên địa bàn, trừ các trường hợp đặc thù thuộc thẩm quyền Trung ương hoặc quốc phòng  an ninh.

Việc phân cấp này phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nâng cao vai trò, trách nhiệm của địa phương, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tăng tính linh hoạt trong quản lý môi trường.

4.3. Đơn giản hóa điều chỉnh, cấp lại giấy phép

Luật bổ sung quy định: trường hợp thay đổi tên dự án, chủ dự án hoặc các thay đổi không làm thay đổi bản chất môi trường thì không phải điều chỉnh giấy phép môi trường, chỉ cần tích hợp trong báo cáo công tác bảo vệ môi trường định kỳ. Đây là điểm mới có ý nghĩa thực tiễn rất lớn, giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

5. Tăng cường trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong quản lý môi trường

Luật 146/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung hàng loạt điều khoản theo hướng trao quyền đi đôi với trách nhiệm cho UBND cấp tỉnh, tiêu biểu như:

• Điều tra, khoanh vùng, công khai khu vực ô nhiễm môi trường đất;

• Quyết định phân loại CTRSH cụ thể trên địa bàn;

• Ban hành định mức kinh tế  kỹ thuật, định giá dịch vụ vệ sinh công cộng;

• Quy định tuyến đường, thời gian vận chuyển chất thải;

• Quyết định lộ trình phân loại rác tại nguồn phù hợp điều kiện địa phương.

Những quy định này khẳng định vai trò trung tâm của chính quyền địa phương trong quản lý môi trường, phù hợp với thực tiễn mỗi tỉnh có điều kiện kinh tế  xã hội, hạ tầng và khả năng đầu tư khác nhau.

6. Hoàn thiện cơ chế quản lý chất thải, nhất là chất thải rắn sinh hoạt

Luật sửa đổi các điều 75, 79 theo hướng:

-Trao quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định lộ trình và hình thức phân loại CTRSH;

• Gắn phân loại rác với định mức KTKT và giá dịch vụ;

• Tạo cơ sở pháp lý cho xã hội hóa dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải.

Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để triển khai hiệu quả Luật Giá năm 2023 và các chính sách tính đúng, tính đủ chi phí dịch vụ CTRSH trong thời gian tới.

7. Ý nghĩa và tác động của Luật số 146/2025/QH15đối với lĩnh vực quản lý môi trường

Có thể khẳng định, Luật số 146/2025/QH15 không chỉ là đạo luật sửa đổi kỹ thuật mà là bước điều chỉnh lớn về tư duy quản lý môi trường. Luật đã:

• Khắc phục nhiều bất cập của Luật Bảo vệ môi trường 2020 sau hơn 4 năm thực thi;

• Tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho đầu tư nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường;

• Tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình;

• Đặt nền móng cho quản lý môi trường dựa trên dữ liệu, quy hoạch và kinh tế môi trường.

Trong bối cảnh phát triển mới, Luật 146/2025/QH15 sẽ là cơ sở quan trọng để các địa phương, trong đó có tỉnh Quảng Trị, tổ chức thực hiện hiệu quả công tác quản lý môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, tăng trưởng xanh và bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân.

Đặng Thanh Luận, Phòng Quản lý môi trường.