Thực tế cho thấy, nhiều đơn vị vận hành hiện nay vẫn thiếu đội ngũ kỹ thuật có chuyên môn sâu về lĩnh vực cấp nước, từ xử lý, dẫn truyền đến giám sát chất lượng. Ở một số trạm, chỉ có vài cán bộ kiêm nhiệm phụ trách toàn bộ các khâu – từ bơm nước, ghi chỉ số đến bảo dưỡng thiết bị. Sự thiếu hụt nhân lực và hạn chế trong đào tạo khiến việc vận hành còn mang tính thủ công, xử lý sự cố chậm và phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm. Bên cạnh đó, nhận thức của người dân về sử dụng nước sạch, tiết kiệm nước và bảo vệ công trình vẫn chưa đồng đều. Ở nhiều vùng nông thôn, thói quen sử dụng nước giếng, nước mưa vẫn phổ biến, khiến tỷ lệ sử dụng nước từ công trình tập trung chưa đạt như mong muốn.

Để khắc phục, tỉnh xác định cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ vận hành, đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông cộng đồng nhằm nâng cao ý thức và tạo sự đồng thuận của người dân. Việc nâng cao chất lượng nhân lực, kết hợp với sự tham gia của cộng đồng được xem là “chìa khóa” để đảm bảo hệ thống cấp nước hoạt động ổn định và bền vững.

Hiện nay, phần lớn các công trình cấp nước ở tỉnh Quảng Trị vẫn được vận hành bằng phương pháp thủ công: ghi chép tay, điều khiển trực tiếp, giám sát qua quan sát thực địa. Việc ứng dụng công nghệ số, hệ thống giám sát từ xa như SCADA, cảm biến quan trắc chất lượng nước hay đồng hồ đo thông minh còn rất hạn chế. Điều này khiến việc kiểm soát thất thoát, đảm bảo an toàn nguồn nước và minh bạch tài chính gặp nhiều khó khăn. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc áp dụng nền tảng giám sát tự động, cơ sở dữ liệu GIS, phần mềm quản lý khách hàng và thanh toán điện tử là hướng đi tất yếu, giúp tăng hiệu quả, giảm chi phí và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động cấp nước.

Hệ thống vận hành công trình cấp nông thôn

Bên cạnh yếu tố “phần mềm” là quản lý, thì “phần cứng” của hệ thống- các công trình cấp nước- cũng đang đứng trước nhiều thách thức. Nhiều trạm được xây dựng từ hơn 10 năm trước, đến nay đã xuống cấp, đường ống và vật tư hao mòn, thiết bị đo lường không đồng bộ, dẫn đến tỷ lệ thất thoát nước cao, có nơi lên đến 40-50%. Để khắc phục tình trạng này, tỉnh Quảng Trị xác định đầu tư có trọng điểm, ưu tiên nâng cấp các tuyến ống cũ, thay thế bể chứa và thiết bị tiết kiệm năng lượng. Đồng thời, đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội hóa, hợp tác công- tư, tận dụng các chương trình hỗ trợ của Nhà nước về nước sạch nông thôn để từng bước hoàn thiện hạ tầng và mở rộng vùng cấp nước.

Nâng cấp, thay thế tuyến ống cũ ở các công trình nông thôn

Theo định hướng của tỉnh, công tác quản lý, vận hành hệ thống cấp nước tập trung sẽ tiếp tục đổi mới theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững. Các đơn vị quản lý được yêu cầu xây dựng quy trình vận hành chuẩn gắn với kế hoạch an toàn cấp nước, bảo đảm khả năng ứng phó trong các tình huống khẩn cấp như thiên tai, hạn hán hoặc ô nhiễm nguồn nước. Với quan điểm lấy con người làm trung tâm, công nghệ làm động lực và cộng đồng làm nền tảng, Quảng Trị đang từng bước hiện đại hóa hệ thống cấp nước tập trung, hướng đến mục tiêu cung cấp nước sạch an toàn, ổn định và bền vững cho người dân, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh.

Lê Thị Thủy Tiên – Trung tâm Nước sạch và VSMTNT