Nằm trong khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao, lại thường xuyên chịu tác động của thiên tai, Dân Hóa và Trường Sơn từ lâu được biết đến như vùng đặc thù của Quảng Trị. Thế nhưng, những ngày cuối năm 2025, hình ảnh giàn nấm đang cho thu hoạch, đàn gà ri lai phát triển khỏe mạnh hay vạt tre lục trúc xanh mướt đã phần nào kể câu chuyện về sự thay đổi.

Thay da đổi thịt từ một dự án đặc thù

Những đổi thay đó gắn liền với Dự án “Hỗ trợ sinh kế nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ ở các xã khó khăn” do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA) tài trợ, với sự tham gia triển khai của Văn phòng Plan tại Quảng Trị, Sở Nông nghiệp và Môi trường và Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh. Dự án được thực hiện trong giai đoạn 3 năm, từ tháng 3/2025 đến tháng 12/2027 với tổng kinh phí hơn 19 tỷ đồng, tập trung hỗ trợ phụ nữ đồng bào dân tộc thiểu số cải thiện thu nhập thông qua mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời tạo điều kiện để phụ nữ tham gia nhiều hơn vào đời sống kinh tế – xã hội tại địa phương.

Ngay từ giai đoạn khởi động, các hội thảo, khảo sát và đối thoại cộng đồng được tổ chức nhằm nắm bắt thực tiễn và nhu cầu của người dân, qua đó cụ thể hóa các chuỗi hoạt động theo hướng tận dụng tiềm năng bản địa, phù hợp với điều kiện khí hậu và thị trường.

Một trong những điểm nhấn đầu tiên của dự án là chương trình hỗ trợ thiết bị thu gom nước cho 721 hộ dân tại Trường Sơn và Dân Hóa. Mỗi hộ được trao một bồn chứa 1.500 lít cùng bình lọc nước và giá đỡ, với tổng trị giá khoảng 1,5 tỷ đồng, giúp người dân tiếp cận nguồn nước uống hợp vệ sinh, phù hợp với điều kiện địa hình miền núi.

Song song với việc bảo đảm nước sạch, dự án triển khai các lớp tập huấn về giám sát – đánh giá, tập huấn nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và tổ chức họp dân để bình chọn đối tượng hưởng lợi. Gần 80 đại biểu gồm cán bộ và người dân hai xã đã được tham quan học tập các mô hình sản xuất nông nghiệp tiêu biểu trong tỉnh. Sau chương trình, nhiều hộ lần đầu tiên tiếp cận tư duy kinh tế nông nghiệp thay vì sản xuất tự cung tự cấp.

Trên cơ sở đồng thuận của chính quyền và cộng đồng, dự án hỗ trợ mô hình sinh kế cho 140 hộ gia đình với các hướng đi: trồng tre lục trúc lấy măng, nuôi gà ri lai và trồng nấm. Các hộ được cung cấp cây con giống, vật tư phụ trợ và chuyển giao quy trình sản xuất với phương châm “cầm tay chỉ việc”. Chuỗi sản xuất – tiêu thụ cũng được tổ chức bài bản thông qua hợp tác ba bên giữa Ban Dự án Sở Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Plan Quảng Trị và doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn, nhờ đó sản phẩm măng lục trúc của bà con được bao tiêu toàn bộ, giúp giảm rủi ro thị trường và khuyến khích mở rộng mô hình.

Những con số biết nói

Kết thúc năm 2025, các mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Đã có 50 hộ triển khai trồng tre lục trúc trên diện tích 5 ha, 80 hộ xây dựng chuồng trại nuôi gà ri lai với tổng đàn hơn 5.600 con và 10 hộ triển khai mô hình trồng nấmvà đã bắt đầu thu hoạch.

Chị Hồ Thị Danh (xã Trường Sơn) phấn khởi thu hoạch nấm được hỗ trợ từ dự án, mở ra hướng sinh kế mới.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, dự án mở ra mô hình liên kết “4 nhà” gồm Nhà tài trợ - Nhà nước - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông, một cách làm mới nhằm tăng tính bền vững và khả năng thích ứng của sản xuất nông nghiệp.

Mô hình nuôi gà ri lai mang lại thu nhập ổn định cho các hộ gia đình.

Đi liền với sinh kế, hoạt động truyền thông về giới và nâng cao vai trò phụ nữ được triển khai xuyên suốt. Hơn 180 người được tập huấn kỹ thuật trồng trọt – chăn nuôi, 187 phụ nữ được tập huấn kỹ năng truyền thông và lãnh đạo, 210 người tham gia đối thoại xã về bình đẳng giới và biến đổi khí hậu và hơn 1.450 lượt người tiếp cận chương trình truyền thông nâng cao nhận thức. Báo cáo ghi nhận 100% phụ nữ tham gia đều cho biết họ hiểu biết hơn, tự tin hơn và được hỗ trợ nhiều hơn so với trước.

Vượt qua thách thức

Năm 2025 là năm cả nước thực hiện mô hình chính quyền đô thị hai cấp, khối lượng công việc lớn trong khi thời gian triển khai dự án ngắn. Bên cạnh đó, địa bàn rộng, đường sá cách trở khiến việc tổ chức hoạt động đòi hỏi nhiều nỗ lực và phối hợp chặt chẽ.

Tuy nhiên, nhờ sự chỉ đạo của UBND tỉnh, sự hỗ trợ của Sở Ngoại vụ cùng các ban ngành, sự phối hợp giữa các cơ quan và tổ chức Plan, cùng với sự tham gia chủ động của hơn 140 hộ hưởng lợi, 100% chỉ tiêu năm 2025 đã hoàn thành và vượt kế hoạch đề ra.

Hành trình thay đổi tư duy

Điều giá trị nhất mà dự án mang lại không chỉ là số lượng cây, con giống được hỗ trợ hay số lớp tập huấn được tổ chức, mà là sự chuyển đổi tư duy của bà con, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số.

Từ chỗ thụ động sang chủ động, từ sản xuất tự cung sang sản xuất hàng hóa, từ e ngại sang tự tin tham gia sinh hoạt cộng đồng. Nhiều chị em lần đầu tiên đứng trước đám đông chia sẻ câu chuyện của gia đình, thảo luận phương án sản xuất hoặc tự lập kế hoạch kinh tế cho hộ mình. Từ những nụ cười sau buổi thu hoạch nấm đầu tiên đến cái bắt tay chặt chẽ với doanh nghiệp bao tiêu, hay ánh mắt lấp lánh của trẻ thơ bên nguồn nước sạch mới... đó chính là thành quả của niềm tin và sự trao quyền. Hành trình ấy đã khẳng định vị thế mới của phụ nữ vùng cao: Tự tin, chủ động và tràn đầy khát vọng vươn xa."

Lộ trình phía trước, nền tàng vững chắc cho tương lai

Năm 2026 và 2027 được xác định là giai đoạn tăng tốc, mở rộng mô hình, nhân rộng bài học và tiếp tục theo dõi các chỉ số kinh tế - xã hội liên quan đến phụ nữ và biến đổi khí hậu. Trong thời gian tới, dự án sẽ mở rộng diện tích tre lục trúc, nâng công suất đàn gà ri lai theo hướng an toàn sinh học, xây dựng nhóm nấm cộng đồng theo mô hình hợp tác, tiếp tục truyền thông về bình đẳng giới, hoàn thiện chuỗi liên kết và thị trường tiêu thụ sản phẩm, đồng thời tăng cường vai trò của phụ nữ trong quản lý mô hình kinh tế.

Dù còn đối mặt với biến động thời tiết, thị trường và năng lực sản xuất của hộ dân, nhưng với nền tảng đã hình thành trong năm đầu tiên và sự đồng hành của các cơ quan, tổ chức và cộng đồng, dự án tiếp tục mở ra kỳ vọng về hướng đi bền vững cho sinh kế miền núi Quảng Trị.

Những "kiến trúc sư" của dự án và các đại diện cộng đồng tại Hội nghị tổng kết, cùng nhau kiến tạo tương lai bền vững cho vùng khó khăn.

Dù còn đối mặt với biến động thời tiết, thị trường và năng lực sản xuất của hộ dân, nhưng với nền tảng đã hình thành trong năm đầu tiên và sự đồng hành của các cơ quan, tổ chức và cộng đồng, dự án tiếp tục mở ra kỳ vọng về hướng đi bền vững cho sinh kế miền núi Quảng Trị.

Xuân Bính Ngọ đã đến gần. Và ở Trường Sơn – Dân Hóa, mùa xuân năm nay không chỉ là mùa của hoa trái, mà còn là mùa của niềm tin, hy vọng và những bước tiến vững chắc – nơi “Phụ nữ làm chủ – vững bước tương lai”.

Thanh Nga - Phòng KHCN  và CĐS