Cây mai dương (Mimosa pigra L.) còn được gọi là cây trinh nữ thân gỗ là loài thực vật ngoại lai xâm hại nguy hiểm nhất hiện nay tại Việt Nam.

 Trên địa bàn tỉnh Quảng Bình cây mai dương đã có mặt khắp mọi nơi từ vùng đất hoang hoá đến các vùng đất ven bờ ruộng, kênh mương, ao hồ, sân bãi, đường giao thông… và đặc biệt có nguy cơ xâm lấn đất canh tác nông nghiệp. Trước nguy cơ xâm hại của cây mai dương, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình đã ban hành Chỉ thị số 13/CT-UBND ngày 28/8/2015 về việc kiểm soát, ngăn ngừa và tổ chức diệt trừ cây mai dương trên địa bàn tỉnh Quảng Bình và UBND tỉnh Quảng Bình ban hành Quyết định số 1501/QĐ-UBND ngày 20/5/2016 phê duyệt Đề án ngăn ngừa, kiểm soát và diệt trừ cây Mai dương trên địa bàn tỉnh Quảng Bình đến năm 2020. Để tổ chức diệt trừ cây mai dương đạt hiệu quả cao, Sở Nông nghiệp và PTNT Quảng Bình hướng dẫn Quy trình kỹ thuật diệt trừ cây mai dương như sau:
I. Mục tiêu:
Hướng dẫn các biện pháp kỹ thuật cụ thể để diệt trừ cây mai dương nhằm đảm bảo ngăn chặn và kiểm soát được nguy cơ xâm lấn của cây mai dương trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.
II. Phạm vi áp dụng:
Quy trình kỹ thuật này được phổ biến cho các tổ chức, cá nhân áp dụng để diệt trừ cây mai dương xâm hại trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.
III. Một số đặc điểm, phương thức phát tán và sự nguy hại của cây Mai Dương
1. Một số đặc điểm sinh học:
Cây mai dương có tên khoa học là Mimosa pigra L., thuộc họ Mimosaceae, còn có các tên gọi khác như ma vương, cốt khí có gai, trinh nữ thân gỗ, trinh nữ gai... Là loài cây bụi, thân gỗ có nhiều gai cứng, mọc chủ yếu tập trung ở các vùng đất trống, bờ ao, bờ sông, ven đường,…
2. Phương thức phát tán lây nhiễm của cây mai dương
2.1. Phát tán lây nhiễm tự nhiên:
Quả và hạt của mai dương khi chín rụng xuống, một phần ở lại trong đất, một phần hạt theo dòng chảy tự nhiên trong mùa mưa và qua hệ thống thuỷ lợi phát tán đi khắp nơi. Bên cạnh đó, một lượng lớn các hạt của mai dương lẫn trong đất cát ở các vùng ven sông, được các xe chở cát phục vụ xây dựng vận chuyển đi khắp nơi. Đây là phương thức phát tán, lây nhiễm chính của cây mai dương ở Quảng Bình.
2.2. Phát tán lây nhiễm có chủ đích:
Một số người dân đã chủ động trồng để làm hàng rào bảo vệ, cây choái, chất đốt, thức ăn chăn nuôi.
3. Sự nguy hại của cây mai dương:
Đây là một loài cỏ dại ngoại lai rất nguy hiểm do sự phát triển, xâm lấn mạnh của nó trên địa bàn tỉnh ta trong những năm gần đây. Sự phát triển, xâm lấn của nó đã ảnh hưởng đến thảm thực vật bản địa, xâm lấn đất sản xuất, làm hư hại và giảm hiệu quả sử dụng của các công trình giao thông và thuỷ lợi.
IV. Biện pháp Kỹ thuật diệt trừ
1. Các biện pháp kỹ thuật
1.1. Đối với vùng bị cây mai dương xâm nhiễm nhẹ đến trung bình:
Cây mai dương mọc rải rác không tập trung thành đám lớn thì tuỳ điều kiện cụ thể để xem xét chọn một trong 2 phương án sau:
- Phương án 1: áp dụng biện pháp thủ công như sau: Đối với cây trưởng thành thì chặt dưới cổ rể cho vùng đất không hoặc bán ngập nước (dùng cuốc sắc chắn mạnh ngay dưới cổ rể của cây mai dương) và dùng dao sắc chặt ngang thân dưới mực nước 20 cm cho vùng đất ngập nước. Đối với cây con mới mọc thì có thể nhổ bằng tay.
- Phương án 2: áp dụng biện pháp phun thuốc hoá học trên từng cây mai dương (phun điểm cây): Trong điều kiện không có lao động để nhổ hoặc chặt cây mai dương thì sử dụng thuốc trừ cỏ Bravo 480SL (Liều lượng: pha 100ml thuốc với 10 lít nước) phun đều và kỹ trên lá của mỗi cây mai dương.
1.2. Đối với vùng bị cây mai dương xâm nhiễm khá đến nặng:
- Trường hợp cây mai dương mọc tập trung thành quần thể, ken dày và chiều cao trung bình của quần thể dưới 1,5 mét thì áp dụng biện pháp diệt trừ cây mai dương bằng thuốc hoá học như sau: Sử dụng thuốc trừ cỏ Bravo 480SL (Liều lượng: pha 6 lít thuốc với 600 lít nước phun cho 1ha) hoặc sử dụng thuốc trừ cỏ Ally 20WG (Liều lượng: pha 90g thuốc với 600 lít nước phun cho 1ha) phun đều và kỹ trên lá cây mai dương trong quần thể.
- Trường hợp cây mai dương mọc tập trung thành quần thể, ken dày và chiều cao trung bình của quần thể 1,5 mét trở lên thì tuỳ điều kiện cụ thể để xem xét chọn một trong 2 phương án sau:
+ Phương án 1: áp dụng biện pháp diệt trừ cây mai dương bằng thuốc hoá học như sau: Dùng máy phun thuốc BVTV có công suất mạnh, độ vươn cần phun dài và sử dụng thuốc trừ cỏ Bravo 480SL (Liều lượng: pha 6 lít thuốc với 600 lít nước phun cho 1 ha) phun đều và kỹ trên lá cây mai dương trong quần thể.
+ Phương án 2: Trong điều kiện không có máy phun thuốc BVTV tốt như trên thì áp dụng biện pháp kết hợp thủ công và hoá học như sau: Chặt ngang thân cây để lại phần gốc thân cao khoảng 40 - 60cm tính từ gốc. Sau 30-35 ngày, sử dụng thuốc trừ cỏ Bravo 480SL (Liều lượng: pha 6 lít thuốc với 600 lít nước phun cho 1ha) hoặc sử dụng thuốc trừ cỏ Ally 20WG (Liều lượng: pha 90g thuốc với 600 lít nước phun cho 1ha) phun đều và kỹ trên lá và cành mầm mới mọc của cây mai dương trong quần thể.
2. Các nguyên tắc tổ chức diệt trừ cây mai dương bảo đảm diệt trừ triệt để
2.1. Tổ chức diệt trừ cây mai dương phải cùng thời điểm: Vào khoảng tháng 5 đến tháng 8 hàng năm là tốt nhất. Thời điểm này cây mai dương trưởng thành có bộ lá tốt nhất nên việc diệt cây mai dương hiệu quả cao do thuốc lưu dẫn nhanh, nhiều vào trong cây tăng hiệu lực diệt trừ. Bên cạnh đó, vào lúc này cây mai dương đang ra đợt hoa quả chính và các hạt mai dương tồn ẩn trong đất những năm trước đã nẩy mầm phát triển thành lứa quần thể cây con mới (có chiều cao khoảng 40-150 cm) nên diệt trừ mai dương vào thời điểm này vừa diệt lứa hoa quả mới ra, vừa diệt lứa cây mai dương mới mọc.
2.2. Tổ chức diệt trừ cây mai dương phải đồng loạt trên cùng một vùng: Tổ chức diệt trừ cây mai dương phải đồng loạt trên cùng một tuyến kênh mương, sông suối, đường giao thông, cánh đồng… nhằm ngăn chặn hạt mai dương thành thục từ vùng không xử lý sẽ phát tán lây nhiễm sang vùng đã xử lý.
2.3. Tổ chức diệt trừ cây mai dương phải liên tục trong nhiều năm: Vì những nơi đã xử lý diệt trừ cây mai dương lần 1 và 2, sau 3-4 tháng hạt mai dương tồn ẩn trong đất sẽ nẩy mầm và phát triển lứa quần thể mới. Số năm tổ chức diệt trừ cây mai dương phải liên tục tối thiểu là 3 năm.
3. Trình tự các bước thực hiện trong mỗi đợt tổ chức diệt trừ cây mai dương
Bước 1: Tổ chức điều tra các khu vực bị cây mai dương xâm hại nhằm xác định:
- Mức độ xâm hại của cây mai dương về diện tích, mật độ của từng khu vực;
- Đặc điểm sinh thái của các vùng bị xâm hại.
Bước 2: Chuẩn bị lực lượng và xác định biện pháp kỹ thuật cho từng khu vực:
- Xem xét lực lượng lao động tham gia;
- Xem xét khả năng về vật tư, trang thiết bị (máy phun thuốc BVTV, bảo hộ lao động, loại thuốc trừ cỏ, kinh phí);
- Xác định biện pháp kỹ thuật áp dụng cho từng khu vực.
Bước 3 : Tổ chức triển khai diệt trừ cây mai dương:
- Tổ chức thực hiện biện pháp kỹ thuật lựa chọn trên từng khu vực;
- Đánh giá hiệu quả diệt trừ cây mai dương;
- Tổng kết đánh giá kết quả thực hiện.
Ghi chú: Có thể sử dụng các loại thuốc trừ cỏ có có hoạt chất Glyphosate thay thế cho thuốc Bravo 480SL và các loại thuốc có chứa hoạt chất Metsulfuron Methyl thay thế cho thuốc Ally 20WG. Sử dụng thuốc đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Bình