Trong cơ chế thị trường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các hoạt động dịch vụ được các nhà sản xuất và phân phối đặc biệt chú trọng. Bởi trước khi mua một sản phẩm hay dịch vụ, người tiêu dùng đều cân nhắc: nên mua loại nào đảm bảo chất lượng, phù hợp với túi tiền và đó thường là loại sản phẩm có uy tín, họ đã tin dùng hoặc muốn dùng thử khi nắm được thông tin về sản phẩm, dịch vụ này. Tuy nhiên nếu sản phẩm, dịch vụ có chất lượng nhưng không có tên, không được chú trọng đến hình thức mẫu mã, bao bì đóng gói, không được quảng bá rộng rãi (khâu ma két tin không được quan tâm) khó phát triển thị trường, không đủ sức cạnh tranh và chỉ đóng khung ở phạm vi những người quen dùng. Quảng Bình nói chung và Đồng Hới nói riêng là nơi có nghề đánh bắt thủy, hải sản phát triển, nguồn nguyên liệu chế biến nước mắm khá dồi dào. Trong thời kỳ bao cấp, nước mắm Đồng Hới từng được xem là một đặc sản của Miền Bắc nước ta, tuy nhiên trong cơ chế thị trường, thế mạnh này chưa được phát huy đúng mức. Phải chăng nước mắm Đồng Hới, mặt hàng từng có vị trí quan trọng trong lòng người tiêu dùng đang thiếu đi một thương hiệu chính thống của mình.

Trong thời kỳ nền kinh tế kế hoạch hóa, tỉnh ta có 2 doanh nghiệp chế biến thủy sản là Sông Gianh và Nhật Lệ, trong đó sản phẩm chủ yếu là nước mắm. Tôi còn nhớ vào thời kỳ đó nhiều tập thể, cá nhân đi công tác hay có công chuyện ra Hà Nội và các tỉnh phía bắc không quên mua mấy can nước mắm, một ít cá, mực hoặc tôm khô mang theo làm quà biếu các cơ quan và người thân. Bởi do đặc điểm khí hậu, độ mặn vùng nước cùng với kinh nghiệm chế biến của người dân địa phương mà chất lượng sản phẩm thủy hải sản ở quê nghèo mến khách này có hương vị thơm ngon đặc biệt. Một người bạn tôi ở Hà Nội, như đã thành nếp mỗi lần tôi ra công tác ghé nhà chơi cậu đều hỏi: ông có mang nước mắn ra không đấy, bà vợ mình thích loại đặc sản đó của quê ông lắm. Năm ngoái có hai người bà con bên ngoại ở Lệ Thủy, hiện sinh sống tại Vũng Tàu (nơi có nhiều mắm cá và đặc sản biển) vậy mà về thăm quê, vừa xuống tàu đã nhờ mua mỗi người 10 kg ruốc và một can nước mắm 20 lít để khi đi đưa vào dùng và làm quà. Mới đầu năm nay thôi, hai vợ chồng bạn tôi từ Công hòa dân chủ Đức về thăm quê, trước khi đi cũng nhắc nhau sang Bảo Ninh mua ít nước mắm mang qua bên ấy dùng. Nói vậy để chúng ta thấy rằng chất lượng sản phẩm thủy, hải sản nói chung và nước mắm Đồng Hới nói riêng trước đây và hiện tại đang “nằm lòng” nhiều người tiêu dùng trong và ngoài nước. Quảng Bình là tỉnh có nghề khai thác thủy sản biển phát triển, sản lượng đánh bắt hàng năm khoảng 450.000 tấn (trong đó Đồng Hới chiếm từ 20- 25%). Nghề chế biến nước mắm cũng đã được người dân quan tâm, sản lượng hàng năm khoảng 4 triệu lít, đây là một con số không nhỏ. Tuy nhiên, thực trạng của việc chế biến nước mắm ở các địa phương trong tỉnh và trên địa bàn thành phố Đồng Hới còn manh mún, nhỏ lẽ. Một vài cơ sở sản xuất có quy mô khoảng 20 tấn nguyên liêu/năm đã quan tâm đến việc đăng ký chất lượng sản phẩm, tạo thuận lợi trong việc tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm nhưng sản lượng thấp chưa đủ sức chiếm lĩnh thị trường. Còn lại đa số chế biến quy mô nhỏ lẻ tại hộ gia đình, không những không đủ sức cạnh tranh mà chế biến ngay trong sân nhà rất dễ gây ô nhiễm môi trường trong khu dân cư.

Nguyên liệu làm nước nắm đang trong thời kỳ chín của gia đình anh Quang                           

Ông Nguyễn Thành, Chủ tịch Hội Nông dân phường Hải Thành cho biết: “Sản lượng đánh bắt của ngư dân đạt bình quân 700 tấn/năm, trên địa bàn phường hiện có một cơ sở chế biến thủy sản của ông Trần Kỉnh, đã xây dựng được nhãn hiệu nước mắm Mười Thu nhưng quy mô nhỏ, sức cạnh tranh thấp. Ngoài ra còn có 7 hộ, gồm hộ bà Nồng, chị Sa, bà Đuốc, bác Cồn, bà Hạnh, mệ Hạ sản phẩm có uy tín nhưng sản lượng thấp, chưa vượt ra khỏi quy mô hộ gia đình và chưa đăng ký chất lượng sản phẩm hàng hóa. Tìm hiểu tình hình chế biến nước mắm của địa phương, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội Nông dân xã Bảo Ninh cho hay: “Toàn xã hiện có 3 hộ chế biến thủy sản quy mô từ 20-50 tấn nguyên liệu/năm (gồm hộ Long Đàn và hộ Khánh Cường thôn Đồng Đương, hộ Khương Định thôn Trung Bính); gồm các mặt hàng: cá mực khô, nước mắm, ruốc), trong đó có 2 hộ đã đăng ký chất lượng sản phẩm tại Chi cục Quản lý chất lượng nông, lâm, thủy sản. Chế biến nước mắm tại hộ gia đình còn phổ biến nhưng quy mô không đáng kể, chủ yếu sản xuất tự cung tự cấp. Anh Quang, (Quang Thủy) ở thôn Sa Động xã Bảo Ninh, vui vẻ tâm sự: “Trong gia đình, tôi thường xuyên ra khơi khai thác thủy sản xa bờ dài ngày còn vợ ở nhà quanh năm chế biến nước mắm; nguyên liệu dùng để sản xuất mỗi năm khoảng 3- 4 tấn. Do chú trọng chất lượng sản phẩm, nước mắm thơm ngon, không sử dụng chất bảo quản nên nhiều khách hàng trên địa bàn tin dùng; chủ yếu tư thương ở các chợ đến lấy hàng tại nhà. Phần còn lại là khách quen trong thành phố sang mua về dùng gia đình và sử dụng chế biến tại hàng quán; thường xuyên có người đến mua về làm quà, vào dịp tết nguyên đán hàng năm có cơ quan đặt mua cả 100 lít, đóng thành nhiều can nhỏ để chia cho cán bộ, nhân viên ăn tết. Do giá cả phải chăng (1 lít nước mắm ngon 50.000 đồng) nên sản phẩm năm nào tiêu thụ hết năm đó, không lo bị ứ đọng”.

Thực tế đó đặt ra cho nhà quản lý và nhà sản xuất nên tính đến việc xây dựng một cơ sở sản xuất quy mô với sản lượng hàng triệu lít/năm và một thương hiệu thống nhất cho nước mắm Đồng Hới. Đây là việc làm cần thiết nhằm nâng sức cạnh tranh của loại đặc sản này, nhằm vươn thị trường ra trong và ngoài nước, tạo việc làm tăng thu nhập, đặc biệt là giảm thiểu ô nhiểm môi trường trong khu dân cư. Để làm được việc này cần có chính sách ưu tiên về vốn, đất đai mặt bằng cho sản xuất, có phòng kỹ thuật, bao bì mẫu mả đẹp và đẩy mạnh công tác phát triển thị trường…

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Bình