Theo lịch thời tiết, đến ngày 15 tháng 12 năm 2015 kết thúc mùa mưa trong năm nhưng thống kê tình hình mưa và mực nước trên các hệ thống sông Quảng Bình cho thấy có diễn biến rất bất thường: Lượng mưa thiếu hụt từ 10 đến 20%; mực nước thấp hơn trung bình nhiều năm từ 0.2 - 0.5m, mùa mưa đến muộn và kết thúc sớm. Trong khi đó, theo dự báo của Trung tâm Khí tượng thủy văn Quốc gia cho biết, trong những tháng chính Đông nhiệt độ có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm từ 0-2 độ C, hiện tượng EL Nino tiếp tục duy trì đến tháng 2/2016; Lượng mưa từ tháng 12/2015 - 4/2016 dự báo có khả năng thiếu hụt từ 20-30% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ, một số nơi thấp hơn. Như vậy, nguồn nước mưa cần thiết để bổ sung cho các hồ còn thiếu sẽ không còn. Tình hình khô hạn đã hiển hiện ra trên thực tế, không còn là dự báo, cảnh báo nữa. Các khu vực thuộc diện tưới của các hồ, đập nhỏ ở các xã miền núi, vùng thuộc diện tưới của hồ Trung Thuần, hồ Bàu Sen (xã Quảng Phương, Quảng Thạch, Quảng Lưu), vùng tưới của đập Rào Nan thuộc xã Quảng Văn, các xã chưa có nguồn nước như xã Mỹ Trạch, Quảng Minh, các xã đang chủ yếu dùng nước trong cát ven biển như các xã Sen Thủy, Hưng Thủy, Hồng Thủy, Gia Ninh...là những nơi đã được dự báo có thể bị hạn nặng nhất.

Hồ chứa nước Thác Chuối, huyện Bố Trạch

 Thực hiện chỉ thị của UBND tỉnh về tăng cường công tác phòng chống hạn và xâm nhập mặn bảo đảm cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, ngay từ rất sớm Sở Nông nghiệp và PTNT đã tích cực chỉ đạo các phòng ban, đơn vị và các địa phương triển khai các biện pháp phòng chống hạn phục vụ sản xuất nông nghiệp năm 2016. Nhiều giải pháp đã được đề ra. Đối với công tác thủy lợi, xây dựng kế hoạch tích trữ nước trong hồ, thực hiện tưới nước tiết kiệm, nâng cao năng lực các công trình thủy lợi. Trong sản xuất nông nghiệp, giải pháp ngắn hạn đối với sản xuất lúa là các địa phương cần cân đối nguồn nước, phân vùng tưới cụ thể, trên cơ sở đó xác lập vùng an toàn tưới, vùng có nguy cơ nhằm xây dựng phương án sản xuất trong tình hình dự báo hạn hán; sử dụng giống ngắn ngày, cực ngắn ngày, bố trí nhóm giống cùng thời gian sinh trưởng để tưới đồng loạt và cắt nước đồng loạt; chuyển đổi cây trồng cạn ngắn ngày trên đất lúa để tiết kiệm nước và tăng hiệu quả sử dụng đất lúa… Về giải pháp trung và dài hạn, các địa phương cần xây dựng kế hoạch gieo trồng các loại cây lương thực, thực phẩm và các loại cây công nghiệp, cây ăn quả dài ngày, điều chỉnh kịp thời theo hướng chuyển đổi diện tích trồng lúa vùng thường xuyên có nguy cơ thiếu nước sang các loại cây rau màu. Đối với vùng đặc biệt khó khăn về hạn hán có thể đề xuất chuyển đổi sang cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất trong điều kiện hạn hán thường xuyên.
Trong các giải pháp trên, việc nâng cao năng lực cho các công trình thủy lợi được cho là giải pháp chủ yếu cả về trước mắt và lâu dài nhằm chủ động ứng phó khi có hạn hán xảy ra. Theo đó, cần nâng cao năng lực các công trình thủy lợi có khôi phục, sửa chữa, nâng cấp và tổ chức quản lý, vận hành các công trình bị hư hỏng, xuống cấp để đưa công suất của chúng đạt thiết kế hoặc gần đạt thiết kế được phê duyệt; riêng đối với công trình nâng cấp, bằng hoặc vượt thiết kế. Cụ thể, thực hiện chống thấm cho các đập đất bị thấm nước bằng biện pháp phụt vữa xi măng-sét; tu sửa lại mái đập thượng, hạ lưu; sửa chữa các cửa cống lấy nước, tràn xả lũ bị hư hỏng; nạo vét kênh mương bị bồi lấp, cây cối cản trở dòng chảy; đào đắp kênh mương nội đồng để dẫn nước tới chân ruộng có nguy cơ bị thiếu nước; sửa chữa các trạm bơm, chuẩn bị các trạm bơm dã chiến; ưu tiên sử dụng nguồn nước từ các ao, hồ, sông suối tự nhiên để dành nước cho vụ Hè Thu; thực hiện tưới nước tiết kiệm như tưới luân phiên, tưới ẩm; tổ chức kiểm tra thường xuyên công trình để phát hiện sớm hư hỏng, các hành vi ảnh hưởng đến an toàn công trình. Vi phạm hành lang bảo vệ công trình; nâng cao trách nhiệm của chủ hồ, người được giao nhiệm vụ quản lý, vận hành công trình. Tổ chức tuyên truyền cho người dân nhận thức được tình hình hạn hán có thể xảy ra, các biện pháp ứng phó và trách nhiệm của người dân trong việc quản lý, bảo vệ công trình; nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức địa phương trong việc phối hợp với đơn vị quản lý công trình sẳn sàng ứng phó với hạn hán...
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 150 hồ chứa nước, 221 đập dâng, 260 trạm bơm và hệ thống kênh dẫn nước. Ngoài ra, còn có khoảng 280 km đê các loại, 126 cống, tràn dưới đê có chức năng ngăn lũ tiểu mãn, lũ sớm, ngăn mặn, giữ ngọt, tiêu úng phục phụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, phục vụ dân sinh.... Hầu hết các hồ, đập được xây dựng từ trước những năm 1980, đến nay đã bị hư hỏng nhiều hạng mục quan trọng có tính quyết định đến sự an toàn của công trình như đập đất bị thấm, sụt, lún, cửa cống lấy nước, tràn xả lũ bị hỏng...Điều đó cũng làm cho công suất tưới, tiêu, cấp nước sinh hoạt cho nhân dân không đạt như thiết kế, nhiều hồ chỉ đạt 30-50% . Bên cạnh đó, hệ thống kênh mương nội đồng của nhiều hồ, đập vẫn chưa hoàn chỉnh, lượng nước thất thoát còn lớn; công tác quản lý, khai thác các công trình thủy lợi vẫn còn những tồn tại, bất cập...Chính những vấn đề trên đã đặt ra cho ngành Nông nghiệp và PTNT nhiệm vụ rất nặng nề, cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp để nâng cao hiệu quả các công trình thủy lợi đảm bảo phòng, chống hạn phục vụ với yêu cầu cao nhất cho sản xuất và đời sống dân sinh trong năm 2016.
Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi tỉnh là đơn vị đầu tiên khởi động các công việc để chuẩn bị ứng phó với hạn hán trong năm 2016, bằng việc tổ chức ra quân đồng loạt tu sửa lại hư hỏng các cửa cống, nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy... Đặc biệt công ty đã phục hồi lại toàn bộ các máy bơm hư hỏng tại đập Rào Nan, mua sắm thêm một số máy bơm mới đặt tại các nguồn nước sẳn có, chủ động bơm nước tự nhiên trong các ao, hồ, sông suối để dành nước trong các hồ chứa cho vụ Hè Thu năm 2016. Công ty đã xây dựng phương án ứng phó với hạn cho từng hồ, đập thuộc các Chi nhánh Thủy nông ở các địa phương trong tỉnh.
Khi nói về các giải pháp quản lý, vận hành, bảo vệ công trình thủy lợi trên địa bàn, ông Nguyễn An Tư, P.GĐ công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi tỉnh đã cho biết: Chính sự chủ động trong việc nâng cao năng lực các công trình thủy lợi đã góp phần giúp nông dân được mùa trong những năm xảy ra hạn nặng. Các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh đã tổ chức kiểm tra, sửa chữa các hư hỏng đối với các công trình thủy lợi do địa phương quản lý, đảm bảo hoạt động bình thường; nhiều địa phương đã tổ chức ra quân làm thủy lợi, nạo vét kênh mương, tu sửa các trạm bơm, chuẩn bị vật tư, nhiên liệu để sẳn sàng vận hành; xây dựng phương án chống hạn cho hồ, đập...
Để có thể chủ động ứng phó với hạn hán trong những năm tới, Ngành nông nghiệp và PTNT đã và đang rà soát, bổ sung quy hoạch chi tiêt thủy lợi lưu vực sông Roòn, sông Gianh, sông Nhật Lệ, trong đó có tính đến đầu tư xây dựng một số công trình thủy lợi vừa và lớn trên địa bàn tỉnh như hồ Châu Giang (Quảng Trạch), hồ Khe Am, hồ Rào Nan (thị xã Ba Đồn), hồ Bang (Lệ Thủy), hồ Cầu Vồng (Quảng Ninh), nâng cấp hồ Vực Tròn, hồ Trung Thuần, hồ Tiên Lang, hồ Vân Tiền; đồng thời một số hồ sẽ chuyển đổi chức năng như hồ Đồng Mười, hồ Cửa Mương, hồ Trén, hồ Bàu Sen; Nghiên cứu ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ để dẫn nước từ các hồ chứa đến các vùng đất thiếu nước bằng hệ thống đường ống, kết cấu kênh mương lắp ghép...
“Trong khi chưa xây dựng được các công trình trên, sẽ tiếp tục chủ động thực hiện đồng bộ các giải pháp để giảm thiểu tình trạng thiếu nước vào mùa khô, ngập úng mùa mưa”, ông Tư nhấn mạnh. Theo đó, hằng năm vào tháng 7 và tháng 12 toàn công ty tổ chức ra quân làm thủy lợi nội đồng, nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy; lắp các trạm bơm dã chiến; tổ chức tưới luân phiên. Tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương tuần tra, phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình thủy lợi; quản lý lưu vực tưới kết hợp địa bàn hành chính...

Nguồn trang TT Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Quảng Bình