Đối với xây dựng nông thôn mới, việc chú trọng thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn (CĐML) chính là một trong những giải pháp để góp phần thực hiện có hiệu quả nhóm kinh tế và tổ chức sản xuất. Xác định được tầm quan trọng đó, bước vào vụ đông-xuân 2014-2015, lần đầu tiên UBND tỉnh đã tổ chức một hội nghị chuyên đề về CĐML, xem đây là bước đột phá nhằm chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa bền vững, nâng cao giá trị thu nhập cho nông dân. Thông qua hội nghị này, toàn tỉnh đã "kéo" được hàng chục doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh "nhập cuộc" cùng tham gia ký kết thực hiện CĐML trồng lúa, ớt, sắn, lạc, ngô, khoai lang..., với diện tích lên tới hơn 5.000ha.

 Từng bước nhân rộng những CĐML

Cách đây chỉ vài năm, nhắc tới mô hình CĐML quả là chuyện khá "xa vời" đối với nhiều địa phương, nông dân tỉnh ta. Nguyên do đại đa số đồng ruộng ở tỉnh còn quá manh mún, nhỏ lẻ..., rất khó cho việc tưới tiêu, chăm bón, phòng trừ sâu bệnh, đưa cơ giới hoá vào phục vụ sản xuất nông nghiệp cũng như triển khai ở diện rộng.

Thêm vào đó, trình độ canh tác của nhiều người dân vẫn còn đang lạc hậu, chất lượng cây giống chưa cao, các doanh nghiệp trong tỉnh chưa mấy "mặn mà" với việc đầu tư vào ngành trồng trọt..., đã khiến cho việc thực hiện mô hình CĐML gặp rất nhiều khó khăn. Kể từ khi toàn tỉnh bắt tay vào xây dựng nông thôn mới, qua tham quan học tập cách thức tổ chức sản xuất hiệu quả ở các tỉnh bạn, một số địa phương trong tỉnh đã sớm mạnh dạn áp dụng thí điểm mô hình CĐML ngay tại địa phương mình.

Kết quả, nhiều mô hình CĐML bước đầu đã tạo ra sự chuyển biến khá tích cực cả về năng suất, chất lượng, giá trị. Nhờ đó, mô hình này đã và đang được nhiều địa phương chú trọng triển khai nhân rộng...

Qua tìm hiểu của phóng viên, vụ đông-xuân 2012-2013, lần đầu tiên trên địa bàn tỉnh ta đã xuất hiện rải rác một vài mô hình CĐML trồng lúa, ớt, sắn nhưng quy mô còn khá khiêm tốn, chẳng hạn: HTX Đại Phong (Lệ Thuỷ) thực hiện 80ha CĐML trồng lúa; xã Hưng Trạch (Bố Trạch) thực hiện chừng vài chục ha CĐML trồng ớt; các xã như Phú Định, Tây Trạch, Nam Trạch, Đại Trạch..., thực hiện khoảng vài trăm ha CĐML trồng sắn.

Một mô hình CĐML trồng lúa giống chất lượng cao ở Lệ Thuỷ.

Dù chỉ làm ở mức độ "thí điểm", thế nhưng hiệu quả của mô hình đem lại cho người nông dân rất lớn. Giá trị trên một đơn vị diện tích thực hiện CĐML cao hơn hẳn so với khi chưa triển khai thực hiện và vượt trội so với những diện tích lân cận khi cùng canh tác một lại cây... Từ thành quả nói trên, bước vào vụ đông-xuân 2013-2014, toàn tỉnh đã tiến hành nhân rộng và đã triển khai thực hiện được 11 mô hình CĐML trồng lúa thương phẩm và lúa giống, với diện tích 656 ha.

Ngoài ra, cả tỉnh còn thực hiện trên 435ha trồng ớt và 120ha sắn theo mô hình CĐML. Hầu hết những diện tích lúa, sắn đều được doanh nghiệp tiến hành thu mua hết theo đúng hợp đồng đã cam kết trước đó; riêng đối với cây ớt, các doanh nghiệp chỉ thực hiện thu mua được 2.340 tấn (ước đạt khoảng 50% sản lượng CĐML về trồng ớt). Nhìn chung, bắt tay vào thực hiện CĐML, năng suất và chất lượng cây trồng đã được nâng lên đáng kể, nhờ đó, nhiều nông dân đã có lãi cao hơn so với các hộ không thực hiện theo mô hình này...

Đồng chí Trần Văn Tuân, Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhận xét, thời gian qua, việc triển khai mô hình CĐML trên nhiều loại cây trồng khác nhau đã mang lại hiệu quả rất thiết thực đối với bà con nông dân. Các địa phương như Lệ Thuỷ, Quảng Ninh, Bố Trạch đã rất năng động trong việc tiên phong triển khai thực hiện CĐML. Đặc biệt, các sở, ngành, địa phương trong tỉnh rất mạnh dạn khi "kéo" được nhiều doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh cùng vào cuộc để hỗ trợ người dân nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích.

Báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết, tính đến ngày 2-12-2014, các địa phương trong tỉnh đã đăng ký triển khai thực hiện được gần 5.000 ha CĐML đối với cây lúa, ớt, sắn, ngô, lạc, khoai lang. Tiêu biểu, huyện Lệ Thuỷ đăng ký thực hiện khoảng 1.600ha, chủ yếu trồng lúa giống, lúa thương phẩm và khoai lang; huyện Quảng Ninh đăng ký thực hiện hơn 400 ha, chủ yếu trồng lúa; huyện Bố Trạch trên 400 ha, chủ yếu trồng ớt, lạc, ngô...

Dựa trên số liệu đăng ký của các địa phương trong việc triển khai thực hiện CĐML ở vụ đông-xuân 2014-2015, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn bước đầu đã triển khai nhiều biện pháp, giải pháp để thực hiện thắng lợi mô hình này, chẳng hạn: Yêu cầu các địa phương khi triển khai thực hiện mô hình CĐML cần sử dụng các bộ giống xác nhận, có lý lịch rõ ràng; đối với những giống không nằm trong cơ cấu của tỉnh, yêu cầu các doanh nghiệp khi ký cam kết phải bảo đảm năng suất với nông dân; đẩy mạnh áp dụng quy trình thâm canh lúa cải tiến để giảm chi phí, tăng năng suất; đưa ra cơ chế hỗ trợ của tỉnh, huyện trong thưc hiện CĐML; chỉ đạo các doanh nghiệp cần hỗ trợ các địa phương kinh phí tập huấn kỹ thuật, tạm ứng cho nông dân mua giống, phân bón, vận chuyển...

Đẩy mạnh dồn điền đổi thửa và liên kết "4 nhà"

Kể từ khi cả nước triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (MTQGXDNTM), các địa phương ở tỉnh ta đã chú trọng nhiều hơn vào việc quy hoạch phát triển sản xuất, tiến hành dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất, từ đó tiến tới xây dựng các mô hình CĐML.

Và để thực hiện mô hình CĐML thành công, hình thành nên vùng hàng hóa tập trung, nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm, giúp tăng thu nhập cho nông dân, bên cạnh việc dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất, quy hoạch phát triển sản xuất..., nhiều địa phương ở tỉnh ta đã đẩy mạnh liên kết 4 nhà: Nhà nước-nhà khoa học-nhà doanh nghiệp và nhà nông trong chuỗi nghiên cứu, sản xuất, cung ứng đến tiêu thụ...

Nhờ chú trọng dồn điền đổi thửa, nhiều địa phương trong tỉnh đã thuận lợi hơn trong việc đưa cơ giới hoá vào đồng ruộng.

Nhiều nông dân xã Liên Thuỷ, huyện Lệ Thuỷ tâm sự, trước đây, do sở hữu nhiều diện tích nhỏ lẻ, manh mún đã "ngốn" đi không ít diện tích bờ thửa, khiến cho hoạt động bơm tưới, gieo cấy, phòng trừ sâu bệnh, hoạt động cơ giới hoá gặp rất nhiều khó khăn. Vào mùa vụ, khi tiến hành khâu làm đất, gieo cấy, thu hoạch..., mỗi công việc như thế cũng tốn khoảng 1 ngày/ thửa. Bây giờ giảm xuống còn 2-3 thửa, các công đoạn trên được thực hiện trong vòng 1 ngày/thửa.

Như vậy thời gian đầu tư vào khâu làm đất, gieo cấy, thu hoạch đã được rút ngắn đáng kể. Khi ruộng không còn manh mún, phân tán, một số nông dân trong xã đã thuê lại ruộng của những hộ dân liền kề nhằm tích tụ ruộng đất, sản xuất theo quy mô lớn, chuyên sâu, nhờ đó mà năng suất, hiệu quả kinh tế được nâng lên đang kể. Đặc biệt, kể từ khi thực hiện CĐML, sản phẩm làm ra được doanh nghiệp thu mua ngay tại chân ruộng đúng theo cam kết và không thấp hơn giá thị trường nên người dân rất vui...

Ông Phạm Hữu Thảo, Phó Chủ tịch UBND huyện Lệ Thuỷ cho biết: Kể từ khi bắt tay vào xây dựng NTM đến nay, toàn huyện đã có 8 xã thực hiện việc dồn điền đổi thửa với quy mô lớn. Từ chỗ trước đây bình quân nhiều hộ dân trong huyện đều có từ 7-8 thửa ruộng/hộ, nay giảm xuống còn 2-3 thửa ruộng/hộ. Cách thức dồn điền đổi thửa của các địa phương đều thông qua quá trình bàn bạc dân chủ để bảo đảm sự công bằng, thống nhất cao...

Chính nhờ dồn điền đổi thửa thành công, việc đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng tại nhiều địa phương trong huyện ngày càng có sự phát triển mạnh. Đặc biệt, từ năm 2012, UBND huyện Lệ Thuỷ đã chỉ đạo HTX Đại Phong mạnh dạn thí điểm xây dựng 80 ha CĐML trồng lúa. Từ thành công của mô hình này, bước sang vụ đông-xuân 2013-2014, toàn huyện đã nhân rộng thực hiện mô hình cánh đồng mẫu lớn với tổng diện tích 543ha. Bước vào vụ đông-xuân 2014-2015, Lệ Thuỷ lại tiếp tục liên kết với các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh tiến hành ký kết thực hiện CĐML trồng lúa với diện tích hơn 1.200ha; trồng khoai lang với diện tích khoảng 400ha...

Ở huyện Quảng Ninh, ông Nguyễn Ngọc Thụ, Phó Chủ tịch UBND huyện phấn khởi cho hay, đến nay toàn huyện đã tiến hành dồn điền đổi thửa được 3.500 ha/5.200ha. Sau khi thực hiện dồn điền đổi thửa, các địa phương trong huyện đã huy động được hơn 10 tỷ đồng để kiến thiết, cải tạo đồng ruộng, tạo thuận lợi hơn trong việc chủ động tưới tiêu, thực hiện CĐML...

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Văn Tuân, việc triển khai thực hiện mô hình CĐML ở tỉnh ta thời gian qua đã gặt hái được nhiều kết quả khả quan, tuy nhiên, mô hình này vẫn đang dừng lại ở quy mô nhỏ, chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế ở các địa phương. Bên cạnh đó, đối tượng tham gia CĐML vẫn đang còn ít, tính pháp lý trong các cam kết thực hiện CĐML chưa cao, thiếu chặt chẽ; một số địa phương còn chần chừ, thiếu quyết liệt trong chỉ đạo thực hiện mô hình.

Từ thực tế này, để CĐML tiếp tục được nhân rộng, phát huy hiệu quả ở vụ đông-xuân 2014-2015 và những vụ mùa tiếp theo, các địa phương cần khẩn trương đẩy mạnh công tác dồn điền đổi thửa; tăng cường xúc tiến với các doanh nghiệp, hộ nông dân để tiến hành ký kết thực hiện CĐML; chú trọng tới công tác quản lý nhà nước trong khâu giống; tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong thực hiện mô hình CĐML giữa các doanh nghiệp với nhau; cần mở rộng nhiều loại cây trồng hơn trong CĐML.