Lộng hành tinh vi

Theo báo cáo của Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF), nguồn thu từ các hoạt động buôn bán động vật hoang dã (ĐVHD) và các sản phẩm của chúng mỗi năm lên đến 20 tỷ USD, chỉ đứng sau buôn lậu ma túy, kinh doanh hàng giả, vũ khí và buôn người. Đặc biệt, loại tội phạm này đang gây ra sự tàn phá môi trường sinh thái và là nguy cơ dẫn tới sự sụp đổ toàn bộ hệ sinh thái trong khu vực.

Đây không chỉ thuần túy là dạng tội phạm môi trường mà đã trở thành một mắt xích kết nối với đa dạng các mối đe dọa an ninh khác trên toàn cầu. Không những gây ra sự tàn phá môi trường sinh thái, sự biến mất của một số lượng rất lớn động vật trong thời gian ngắn đã dẫn tới sự sụp đổ của toàn bộ hệ sinh thái trong khu vực.

Riêng tại Việt Nam - quốc gia thứ 16 trên thế giới có tính đa dạng về động vật hoang dã quý hiếm lại trở thành điểm trung chuyển và cũng là nước tiêu thụ của rất nhiều loại sản phẩm từ loài hoang dã phi pháp. Tội phạm vi phạm luật về bảo vệ loài hoang dã thường liên quan tới các hình thức tội phạm nghiêm trọng, như tham những, rửa tiền, gian lận và làm hàng giả.

Trong giai đoạn 2010 - 2015, Hải quan Việt Nam thu giữ khoảng 55.200 kg tê tê, 18.000 kg ngà voi và hơn 235 kg sừng tê giác từ các lô hàng phi pháp. Trong số đó có vụ bắt giữ lớn nhất từ trước đến nay tại cảng Tiên Sa (Đà Nẵng) vào năm ngoái với hơn 3 tấn ngà voi, 120 kg sừng tê và 4 tấn vẩy tê tê được cất giấu.

Bà Pratibha Mehta, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho rằng, điểm mấu chốt của buôn bán loài động vật hoang dã trái phép là nhu cầu tiêu dùng không bền vững về loài hoang dã và các sản phẩm có nguồn gốc từ chúng cho các mục đích của con người.

Ông Christopher Batt, Quản lý Văn phòng UNODC tại Việt Nam thẳng thắn nhìn nhận, mặc dù có nhiều luật quốc gia và quốc tế để xử lý tội phạm động vật hoang dã, các nhóm tội phạm xuyên quốc gia đang lách luật bằng nhiều thủ đoạn tinh vi để đưa các loại động thực vật hoang dã vào thị trường một cách hợp pháp. 

Trước sự tồn tại sôi động của thị trường buôn bán động vật hoang dã này, điều thiết yếu là phải siết chặt luật pháp, kiên quyết và mạnh tay với loại hình tội phạm nguy hiểm này.

Tăng chế tài xử phạt

Để bảo vệ động thực vật hoang dã, Nhà nước ta cũng đã ban hành nhiều văn bản pháp quy về vấn đề này.

Trung tướng Trần Văn Vệ - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an cho biết, Bộ luật Hình sự 2015 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2016 quy định hai tội danh liên quan đến động thực vật hoang dã với mức hình phạt nghiêm khắc hơn. Cụ thể, tăng mức phạt tiền tối đa từ 10-15 tỷ đồng; Mức xử lý hình sự từ 10-15 năm tù so với Điều 190, Bộ luật hình sự năm 1999 chỉ xử phạt tiền cao nhất từ 50 triệu – 500 triệu đồng, phạt tù cao nhất từ 2-7 năm tù.

Cùng với đó, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng có hiệu lực từ 1/4/2005 cũng quy định: Những hành vi săn, bắn, bắt, bẫy, nuôi nhốt, giết mổ động vật rừng trái phép bị nghiêm cấm. Việc khai thác, động vật rừng phải được phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tuân theo các quy định của pháp luật về bảo tồn động vật hoang dã. Việc kinh doanh, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, quá cảnh thực vật rừng, động vật rừng phải tuân theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc gia nhập.

Luật Đa dạng Sinh học có hiệu lực từ 01/7/2009 còn dành riêng một Chương IV với 18 điều quy định về bảo tồn và phát triển bền vững các loài sinh vật. Theo đó, các loài động vật hoang dã sẽ được xem xét đưa vào Danh mục loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ nhằm bảo vệ những vật nuôi đặc hữu hoặc có giá trị đang bị đe dọa tuyệt chủng, quy định loài hoang dã bị cấm khai thác và loài hoang dã được khai thác có điều kiện trong tự nhiên. Luật cũng quy định về khu bảo tồn, phân cấp khu bảo tồn và những hành vi bị cấm trong khu bảo tồn.

Ngoài ra, còn có các Nghị định, Thông tư hướng dẫn việc thực thi pháp luật liên quan đến bảo vệ động thực vật hoang dã.

Để chống tội phạm buôn bán động thực vật hoang dã, ngoài việc thực hiện nghiêm theo pháp luật đề ra, “Việt Nam còn rất cần các tổ chức quốc tế đàm phán, ký kết tương trợ tư pháp để xử lý hiệu quả tình trạng buôn bán động vật trái phép khi phát hiện loại tội phạm này”. Trung tướng Trần Văn Vệ đề xuất.

Tăng cường liên kết quốc tế

Hiện việc buôn bán ĐVHD đã trở thành một loại hình tội phạm xuyên quốc gia và vô cùng phức tạp. Bởi vậy, Việt Nam đã chủ động cùng các nước tuyên chiến với nạn nguy hiểm này.

Theo đó, năm 2014, Việt Nam đã tham gia Hội nghị London và cùng 40 nước ký Tuyên bố London về buôn bán trái phép động vật hoang dã.

Tiếp đó, tháng 10/2015, 12 nước tham gia TPP gồm Úc, Brunei Darussalam, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Mỹ, và Việt Nam cùng ký bản cam kết bền vững về việc bảo vệ và bảo tồn môi trường, bao gồm hợp tác trong việc giải quyết các thách thức về môi trường như buôn bán trái phép ĐVHD. 12 nước nhất trí thực thi có hiệu quả pháp luật về môi trường của nước mình và không đi ngược lại với hệ thống pháp luật về môi trường để khuyến khích thương mại và đầu tư. Các nước cũng đồng ý thực hiện nghĩa vụ của mình theo Công ước về Buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES), có biện pháp đối phó và hợp tác ngăn chặn buôn bán trái phép ĐVHD.

Vào tháng 11/2016, Việt Nam sẽ tổ chức Hội nghị quốc tế lần thứ 3 về Buôn bán động thực vật hoang dã trái phép. Đây là một sự kiện quan trọng thể hiện nỗ lực của Việt Nam nói riêng và của cộng đồng quốc tế nói chung trong việc có những hành động mạnh mẽ hơn chống lại tội phạm vi phạm luật bảo vệ loài hoang dã.

Nguồn: Monre.gov.vn