Theo quy hoạch khoáng sản trên địa bàn tỉnh sau sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh khoanh định 389 khu vực khoáng sản, với tổng diện tích trên 7.017 ha, trữ lượng dự báo trên 1,4 tỷ m³. Các loại khoáng sản chủ yếu gồm đất làm vật liệu san lấp, cát, sỏi, đá xây dựng, sét, titan... Đây là nguồn nguyên liệu thiết yếu phục vụ các công trình, dự án và phát triển hạ tầng của tỉnh.

Kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh

Siết chặt quản lý, nâng cao hiệu quả khai thác

Nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản, thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tích cực tham mưu UBND tỉnh triển khai đồng bộ các giải pháp, từ quy hoạch, cấp phép, đấu giá quyền khai thác đến kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản.

Một trong những giải pháp được chú trọng là tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo hướng công khai, minh bạch, lựa chọn tổ chức, cá nhân có năng lực, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Trong năm 2026, tỉnh đã tổ chức 02 đợt đấu giá quyền khai thác đối với 20 điểm mỏ, gồm 11 mỏ đất làm vật liệu san lấp, 06 mỏ cát, sỏi, 01 mỏ đá, 01 mỏ sét và 01 khu vực titan. Kết quả có 14 điểm mỏ đấu giá thành công, gồm 06 mỏ đất làm vật liệu san lấp, 06 mỏ cát, sỏi lòng sông, 01 mỏ đá làm vật liệu xây dựng thông thường và 01 mỏ titan khu vực phân tán, nhỏ lẻ.

Kết quả đấu giá góp phần lựa chọn các tổ chức có năng lực, nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tài nguyên, đồng thời tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

Cùng với đó, công tác kiểm tra, giám sát tiếp tục được tăng cường, tập trung vào các hành vi khai thác trái phép, khai thác vượt ranh giới, độ sâu, công suất, trữ lượng hoặc không đúng thiết kế được phê duyệt; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, góp phần đưa hoạt động khoáng sản vào nề nếp.

Chính quyền các xã, phường, đặc khu được yêu cầu nâng cao trách nhiệm quản lý tài nguyên khoáng sản tại cơ sở, chủ động phát hiện, ngăn chặn, xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền đối với các hành vi vi phạm; gắn trách nhiệm của người đứng đầu với hiệu quả quản lý khoáng sản trên địa bàn.

Kiểm soát chặt sản lượng, hạn chế thất thoát tài nguyên

Đối với các tổ chức, cá nhân hoạt động khoáng sản, yêu cầu đặt ra là phải chấp hành nghiêm nội dung giấy phép và thiết kế mỏ được phê duyệt; khai thác đúng ranh giới, độ sâu, công suất, trữ lượng; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và kê khai trung thực sản lượng khoáng sản khai thác thực tế.

Tỉnh đang đẩy mạnh kiểm soát sản lượng khoáng sản thông qua thiết bị cân, đo đạc và camera giám sát theo quy định, nhất là đối với hoạt động khai thác, thu hồi và kinh doanh cát, sỏi. Việc tăng cường kiểm soát bằng dữ liệu góp phần nâng cao tính minh bạch, hạn chế khai thác vượt công suất, thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách.

Hoạt động khai thác đá tại một khu vực mỏ trên địa bàn tỉnh

Khai thác đi đôi với bảo vệ, phục hồi môi trường

Phát triển hoạt động khoáng sản phải gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường trong toàn bộ quá trình khai thác. Các doanh nghiệp phải chủ động thực hiện các biện pháp kiểm soát bụi, tiếng ồn, độ rung, nước thải, chất thải; hạn chế tác động đến đất đai, nguồn nước, cảnh quan, hệ sinh thái và đời sống của người dân tại khu vực có hoạt động khoáng sản.

Cùng với đó, các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định. Đến nay, tổng số tiền đã ký quỹ tại Quỹ Bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Trị là 86 tỷ đồng. Đối với các khu vực đã kết thúc khai thác, cần khẩn trương thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ, cải tạo, phục hồi môi trường và hoàn nguyên mặt bằng, bảo đảm an toàn và phù hợp với định hướng sử dụng đất của địa phương.

Bảo vệ, cải tạo và phục hồi môi trường phải được xác định là trách nhiệm xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời của dự án, từ giai đoạn chuẩn bị, khai thác đến khi kết thúc hoạt động và đóng cửa mỏ; không chỉ tập trung thực hiện sau khi kết thúc khai thác. Qua đó, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản lý, sử dụng tài nguyên khoáng sản, bảo vệ môi trường và bảo đảm quyền lợi chính đáng của cộng đồng dân cư tại khu vực có hoạt động khoáng sản.

Khoáng sản phải trở thành nguồn lực cho phát triển

Quản lý tốt tài nguyên khoáng sản không chỉ bảo đảm nguồn nguyên liệu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội mà còn góp phần hạn chế thất thoát tài nguyên, tăng nguồn thu và tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Từ đầu năm 2026 đến nay, UBND tỉnh đã phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với 37 dự án, với tổng số tiền phải nộp khoảng 312,21 tỷ đồng; trong đó số phải nộp trong năm 2026 khoảng 31,29 tỷ đồng. Dự kiến, tổng thu ngân sách từ hoạt động khoáng sản trong năm 2026 ước đạt khoảng 400 tỷ đồng, từ tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường.

Những con số trên cho thấy khoáng sản không chỉ là nguồn nguyên liệu đầu vào cho phát triển hạ tầng mà còn là nguồn lực tài chính quan trọng của địa phương. Vì vậy, khai thác phải đi đôi với sử dụng hợp lý, nâng cao hệ số thu hồi, hạn chế tổn thất tài nguyên và từng bước nâng cao giá trị sản phẩm sau khai thác.

Hướng tới quản lý khoáng sản hiện đại, bền vững

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin địa lý trong quản lý tài nguyên khoáng sản; nâng cao hiệu quả giám sát sản lượng, ranh giới khai thác và việc thực hiện nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân.

Cùng với quản lý bằng công nghệ, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về địa chất, khoáng sản tiếp tục được chú trọng; phát huy vai trò giám sát của cộng đồng trong phát hiện, phản ánh các hoạt động khai thác trái phép, gây ô nhiễm hoặc ảnh hưởng đến đời sống nhân dân.

Quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên khoáng sản là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người dân. Tăng cường quản lý, ứng dụng công nghệ, kiểm soát chặt sản lượng, khai thác tiết kiệm gắn với bảo vệ và phục hồi môi trường sẽ góp phần phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên, tăng nguồn thu ngân sách, phục vụ phát triển hạ tầng và bảo đảm lợi ích lâu dài cho địa phương và cộng đồng.

Phòng Khoáng sản và Biến đổi khí hậu.