Giữa những triền đồi ở thôn Thuận 1, xã Lìa, vườn dứa khóm của ông Lê Đức Sơn đang bước vào mùa thu hoạch. Những bụi dứa sai trĩu quả, vàng óng dưới tán chuối, cà phê và các loại cây ăn quả khác không chỉ mang lại nguồn thu nhập khá cao cho gia đình mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân vùng biên.

Ông Lê Đức Sơn giới thiệu giống dứa khóm đang cho năng suất cao trong vườn nhà - Ảnh: L.A

Trao đổi với chúng tôi, ông Sơn cho biết, cách đây khoảng 5 năm, trong một lần tình cờ ông mua giống dứa có nguồn gốc từ miền Nam về ăn. Nhận thấy quả có vị ngọt đậm, thơm, mọng nước nên ông nảy ra ý định đưa giống dứa này về trồng thử tại địa phương. Nghĩ là làm, ông đem phần ngọn và các chồi giống ra ươm. Do chỉ mua về ăn rồi tự giữ lại phần ngọn và các chồi để nhân giống nên ông cũng không biết chính xác tên gọi của giống dứa này, chỉ quen gọi đơn giản là “dứa khóm”. Sau thời gian chăm sóc, cây phát triển tốt nên ông tiếp tục nhân giống bằng cách tách chồi non. Gần 2 năm kiên trì ươm và nhân giống, đến nay ông Sơn đã phát triển được vườn dứa khóm diện tích gần 3ha đang cho thu hoạch.

Ông Lê Đức Sơn chăm sóc, tỉa gốc dứa để tạo điều kiện cho quả phát triển - Ảnh: L.A

Qua thực tế canh tác, ông Sơn nhận thấy, giống dứa này rất phù hợp với đất đồi ở xã Lìa, cây khỏe, sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh và cho số lượng quả trên một gốc rất cao. Bình quân sau 2 năm trồng và chăm sóc, mỗi gốc dứa cho thu hoạch từ 6-7 quả; còn từ năm thứ 3 trở đi có thể đạt từ 17-18 quả. Đặc biệt, giống dứa này còn có ưu điểm lớn là không cần phải trồng lại sau mỗi vụ thu hoạch. Sau khi thu hoạch, người trồng chỉ cần tỉa sát gốc cây cũ và để chồi non tiếp tục phát triển cho vụ sau. Nhờ vậy, người dân tiết kiệm đáng kể chi phí giống cũng như công lao động.

Theo tính toán của ông Sơn, tổng chi phí đầu tư cho vườn dứa hiện chỉ chiếm khoảng 20-30% doanh thu. Chủ yếu là phân bón, bơm tưới và công chăm sóc; chưa xuất hiện nhiều loại sâu bệnh gây hại trên cây dứa nên hầu như không phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Trong khi đó, sản phẩm làm ra luôn được thương lái thu mua ổn định với giá khoảng 15.000 đồng/kg.Năm 2025, mặc dù mới là vụ thu hoạch bói lứa đầu tiên nhưng gia đình ông đã đạt sản lượng gần 15 tấn. Năm nay, sản lượng dự kiến vượt hơn 20 tấn. Trừ chi phí, mang lại lợi nhuận từ 180-200 triệu đồng mỗi vụ.

Không chỉ có năng suất cao, mô hình này còn được đánh giá phù hợp với điều kiện sản xuất của bà con miền núi bởi kỹ thuật chăm sóc không quá phức tạp. Theo kinh nghiệm của ông Sơn, để cây phát triển tốt thì khâu bố trí mật độ trồng đóng vai trò rất quan trọng. Cụ thể, khoảng cách phù hợp nhất là hàng cách hàng khoảng 2m, cây cách cây từ 60-70cm. Nếu trồng dày hơn, cây sẽ thiếu độ thông thoáng, phát triển kém và ảnh hưởng đến khả năng cho quả. Bên cạnh đó, cây dứa cần có độ che phủ nhất định để tránh bị cháy nám quả vào mùa nắng nóng. Vì vậy, ông lựa chọn trồng xen canh cây dứa dưới tán các loại cây như chuối, cà phê, sầu riêng. Cách làm này không chỉ giúp tăng thêm thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích, mà còn tạo độ che phủ lý tưởng, bảo vệ quả dứa trước thời tiết nắng nóng gay gắt tại vùng cao.

Mô hình trồng dứa khóm xen canh với các loại cây ăn quả của ông Lê Đức Sơn ở thôn Thuận 1, xã Lìa - Ảnh: L.A

Theo Thạc sỹ Nguyễn Thị Phương Thủy, cán bộ Khuyến nông của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Lìa, mô hình trồng dứa của ông Sơn bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt cả về năng suất lẫn giá trị kinh tế. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong phát triển kinh tế vườn đồi tại xã Lìa. Cây dứa cũng có ưu điểm là ít tốn công làm cỏ so với nhiều loại cây trồng khác. Khi cây phát triển ổn định sẽ tạo độ phủ mặt đất, hạn chế cỏ dại mọc trong vườn, giúp giảm đáng kể công chăm sóc cho người dân. Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, người trồng cần chú trọng đến quy trình kỹ thuật ngay từ khâu làm đất, xuống giống đến chăm sóc. Trong đó, đất trồng cần được xử lý kỹ, bảo đảm độ tơi xốp và thoát nước tốt. Vào mùa nắng, cây phải được tưới nước thường xuyên để tránh khô héo, nhất là giai đoạn ra quả. Sau thu hoạch, việc cắt tỉa sát gốc cũng là yêu cầu bắt buộc nhằm tạo điều kiện cho các chồi non phát triển, chuẩn bị cho vụ tiếp theo.

Bà Thủy cho biết, từ hiệu quả thực tế của mô hình, hiện tại địa phương đang triển khai thêm mô hình trồng dứa mật giống MD2 xen canh cho 25 hộ dân với quy mô 1 sào/hộ. Theo đó, cây dứa được trồng xen canh với các loại cây sẵn có như chuối, sắn, cà phê hoặc cây lâm nghiệp. Cách làm này không chỉ giúp tăng thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích mà còn có tác dụng giữ ẩm, chống xói mòn đất, giảm cỏ dại và chi phí chăm sóc. Đồng thời, để đảm bảo tính bền vững, địa phương đang tích cực kết nối với các doanh nghiệp, hợp tác xã để đảm bảo đầu ra ổn định, từng bước nhân rộng mô hình và hướng tới xây dựng thương hiệu dứa mật đặc trưng của xã Lìa.

Lan Anh – Trần Thúy(Trung tâm Khuyến nông)