Cục Quản lý chất thải và Cải thiện môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết, chất lượng nước tại các con sông đang diễn biến phức tạp, bị suy thoái nhiều nơi, nhất là tại các đoạn sông chảy qua đô thị, khu công nghiệp, làng nghề. 3 lưu vực sông có vấn đề nổi cộm nhất về tình trạng ô nhiễm môi trường nước gồm Sông Cầu, sông Nhuệ - sông Đáy, sông Đồng Nai, nếu không có biện pháp xử lý ô nhiễm kịp thời thì trong tương lai, nguồn nước các con sông này không thể sử dụng trong sản xuất và sinh hoạt.

Thống kê, đánh giá của Bộ Y tế và Bộ Tài nguyên và Môi trường, trung bình mỗi năm ở Việt Nam có khoảng 9.000 người tử vong vì nguồn nước và điều kiện vệ sinh kém. Gần 200.000 trường hợp mắc bệnh ung thư mới phát hiện, mà một trong những nguyên nhân chính là sử dụng nguồn nước ô nhiễm.

Khảo sát của Trung tâm Quan trắc môi trường quốc gia, Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho thấy, hiện trạng môi trường nước mặt lục địa nhiều nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng. Miền Bắc tập trung đông dân cư (đặc biệt là Đồng bằng sông Hồng) lượng nước thải đô thị lớn hầu hết của các thành phố đều chưa được xử lý và xả trực tiếp vào các kênh mương và chảy thẳng ra sông. Ngoài ra, một lượng lớn nước thải công nghiệp, làng nghề cũng là áp lực lớn đối với môi trường nước.

Chất lượng một số sông ở vùng núi Đông Bắc như sông Kỳ Cùng và các sông nhánh trong những năm gần đây giảm sút xuống loại A2. Sông Hiến, sông Bằng Giang còn ở mức B1. Sông Hồng qua Phú Thọ, Vĩnh Phúc hầu hết các thông số vượt QCVN 08:2008-A1, một số địa điểm gần các nhà máy thậm chí xấp xỉ B1, các thông số vượt ngưỡng B1 nhiều lần.

Sông Cầu thời gian qua nhiều đoạn đã bị ô nhiễm nghiêm trọng, nhất là các đoạn sông chảy qua các đô thị, khu công nghiệp và các làng nghề thuộc tỉnh Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh.

Lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy nhiều đoạn bị ô nhiễm tới mức báo động, vào mùa khô giá trị các thông số BOD5, COD, TSS… tại các điểm đo vượt QCVN 08:2008 loại A1 nhiều lần. Sông Nhuệ bị ô nhiễm nặng sau khi tiếp nhận nước từ sông Tô Lịch…

Khu vực Đông Nam Bộ là nguồn ô nhiễm nước mặt chủ yếu do nước thải công nghiệp và sinh hoạt. Sông Đồng Nai khu vực thượng lưu sông chất lượng nước tương đối tốt nhưng khu vực hạ lưu (đoạn qua TP Biên Hòa) nước sông đã bị ô nhiễm.

Hệ thống sông ở Đồng bằng sông Cửu Long nước thải nông nghiệp lớn nhất nước (70% lượng phân bón được cây và đất hấp thụ, 30% đi vào môi trường nước). Vì vậy chất lượng nước sông Tiền và sông Hậu đã có dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ (mức độ ô nhiễm sông Tiền cao hơn sông Hậu). Sông Vàm Cỏ bị ô nhiễm bởi nhiều yếu tố: hoạt động sản xuất từ nhà máy, khu dân cư tập trung. Sông Vàm Cỏ Đông có mức độ ô nhiễm cao hơn sông Vàm Cỏ Tây.

Ông Phạm Văn Lợi, Viện trưởng Viện Khoa học Quản lý môi trường (Tổng cục Môi trường) chia sẻ: “Chất lượng nước bị ô nhiễm đến mức báo động do hàm lượng dinh dưỡng, chất hữu cơ, cặn lơ lửng vượt chuẩn cho phép như các sông: Cầu, Thị Vải, Nhuệ - Đáy, Đồng Nai… Ô nhiễm nước không giảm mà ngày càng gia tăng. Hiện chưa có văn bản cụ thể, chuyên biệt quy định về kiểm soát ô nhiễm nước”.

Theo báo cáo hiện trạng bảo vệ môi trường (BVMT) lưu vực sông của Viện Công nghệ môi trường, Việt Nam đã ban hành các văn bản pháp luật về công tác BVMT nói chung và môi trường nước trên các lưu vực sông nói riêng. Tuy nhiên, các nội dung quy định về bảo vệ lưu vực sông đặc biệt là BVMT lưu vực sông được đề cập chung chung, nội dung quy hoạch lưu vực sông chưa rõ, chưa làm rõ quan hệ giữa quy hoạch lưu vực sông với các quy hoạch khác như quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch sử dụng nước, quy hoạch BVMT…

Ngoài ra, các văn bản pháp luật liên quan đến BVMT nước lưu vực sông còn chậm điều chỉnh quy định về phân định quyền hạn, trách nhiệm quản lý các tài nguyên nước lưu vực sông, tính thực thi của một số văn bản còn thấp…

Để thực hiện tốt công tác quản lý BVMT nước lưu vực sông các chuyên gia cho rằng cần hoàn thiện, bổ sung văn bản pháp luật, củng cố tổ chức quản lý, quy hoạch lưu vực sông. Việc đánh giá hiện trạng quản lý BVMT nước lưu vực sông sẽ cung cấp cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước điều chỉnh các văn bản chính sách, pháp luật, quy định và hoàn thiện cơ chế, thể chế trong quản lý nhà nước về BVMT nước lưu vực sông nhằm giải quyết các vấn đề môi trường trên lưu vực một cách tổng thể, đáp ứng phát triển bền vững.