Trong thời gian qua, nước ta đã có những cam kết chính trị mạnh mẽ và nhiều hoạt động thiết thực trong quản lý, giảm rác thải nhựa, trong đó có rác thải nhựa đại dương. Đặc biệt, tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 mở rộng tổ chức tại Canada năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định Việt Nam sẵn sàng hợp tác với Canada và quốc tế triển khai sáng kiến về ngăn ngừa xả rác thải nhựa ra đại dương. Cũng tại Hội nghị, Thủ tướng đã đưa ra sáng kiến các nước G7 thúc đẩy hình thành Cơ chế hợp tác toàn cầu về giảm chất thải nhựa để hướng tới mục tiêu các đại dương xanh và sạch, không còn rác thải nhựa. Tại kỳ họp lần thứ 6 Đại hội đồng Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF6) diễn ra vào tháng 6 năm 2018 tại Đà Nẵng, Việt Nam đã đề xuất sáng kiến “Thiết lập mối quan hệ đối tác khu vực các biển Đông Á về quản lý rác thải nhựa đại dương”. Tại nhiều diễn đàn khu vực và quốc tế khác, Việt Nam đã tích cực tham gia và đề xuất nhiều sáng kiến có liên quan. Chính phủ đang quyết liệt thực hiện các chính sách và giải pháp kiểm soát hiệu quả ô nhiễm môi trường do rác thải nhựa, nhất là sản phẩm nhựa dùng một lần và túi ni lông khó phân hủy; thúc đẩy xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh. Tại Hội nghị thượng đỉnh G20, Nhật Bản, tổ chức vào tháng 6 năm 2019, Thủ tướng Chính phủ nêu sáng kiến về thúc đẩy hình thành mạng lưới toàn cầu về chia sẻ dữ liệu biển - đại dương và tiến tới Khuôn khổ toàn cầu về ngăn ngừa rác thải nhựa biển vì các đại dương xanh.
Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22 tháng 10 năm 2018 của Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt mục tiêu “Ngăn ngừa, kiểm soát và giảm đáng kể ô nhiễm môi trường biển; tiên phong trong khu vực về giảm thiểu chất thải nhựa đại dương”. Nhằm thực hiện có kết quả các sáng kiến và cam kết của Việt Nam với quốc tế về việc giải quyết các vấn đề rác thải nhựa mà trọng tâm là rác thải nhựa đại dương, bảo đảm ngăn ngừa việc xả rác thải nhựa từ các nguồn thải trên đất liền và các hoạt động trên biển, phấn đấu đưa Việt Nam trở thành quốc gia tiên phong trong khu vực về giảm thiểu rác thải nhựa đại dương, ngày 09 tháng 6 năm 2019, Chính phủ đã phát động toàn quốc thực hiện Phong trào chống rác thải nhựa và mới đây vào ngày 4/12/2019 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch số 1746/QĐ-TTg kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030.

Rác thải nhựa ngập tràn bờ biển (Hình minh họa)

Tuy nhiên, việc thu hồi rác thải nhựa hiện nay chưa cao, chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Rác thải hiện chủ yếu được tập trung, xử lý tại các bãi rác và một phần trôi nổi ra biển. Việt Nam hiện đứng thứ 4 trên thế giới về khối lượng rác thải nhựa với mỗi năm có hơn 730.000 tấn rác thải nhựa ra biển, vấn nạn "ô nhiễm trắng" diễn ra phổ biến tại các khu vùng ven biển của nước ta.
Theo Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010, Nghị định số 69/2012/NĐ-CP của Chính phủ; Thông tư số 159/2012/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định: Túi ni lông thuộc diện chịu thuế là loại túi, bao bì nhựa mỏng có hình dạng túi được làm từ màng nhựa đơn HDPE, LDPE hoặc LLDPE. Tuy nhiên hiện nay thực tế giá bán 1kg túi ni lông trên thị trường khoảng 35.000 nghìn đồng-40.000 nghìn đồng/kg thấp hơn so với mức thuế môi trường quy định. Mặt khác, Nghị định số 69/2012/NĐ-CP cũng quy định trường hợp bao bì mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân tự sản xuất hoặc nhập khẩu hoặc mua trực tiếp của người sản xuất/người nhập khẩu để đóng gói sản phẩm do tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đó sản xuất, gia công hoặc mua sản phẩm về đóng gói hoặc làm dịch vụ đóng gói thì không phải chịu thuế. Đây là kẽ hở để các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng túi ni lông chỉ cần thuê doanh nghiệp sản xuất bao bì nhựa gia công cho mình để không phải chịu thuế. Tại phiên họp thứ 27, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về Biểu thuế bảo vệ môi trường, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2019. Theo đó, từ ngày 01/01/2019, mức thuế bảo vệ môi trường đối với mặt hàng túi ni lông là 50.000 đồng/kg, tăng so với mức thuế hiện hành là 10.000 đồng/kg. Việc điều chỉnh tăng mức thuế bảo vệ môi trường đối với túi ni lông thuộc diện chịu thuế bảo vệ môi trường nhằm góp phần hạn chế việc sản xuất, sử dụng túi ni lông khó phân hủy, nâng cao nhận thức, ứng xử và thói quen sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, túi ni lông khó phân hủy của cộng đồng và xã hội.
Chúng ta có những kế hoạch để thực hiện các chủ trương về ngăn ngừa, giảm thải chất thải nhựa, túi ni lông vào môi trường tự nhiên và đã đạt được một số kết quả khả quan. Tuy nhiên, việc loại bỏ chất thải nhựa và túi ni lông là không dễ dàng do chúng ta chưa tìm được sản phẩm rẻ hơn, tiện dụng hơn để thay thế. Mặc dù nhận thức của phần lớn nhà sản xuất cũng như người tiêu dùng đã được cải thiện nhờ hiệu quả của hoạt động truyền thông, tuyên truyền, nhưng thói quen sử dụng túi ni lông khó phân hủy của cộng đồng vẫn rất khó bỏ. Do đó cần kết hợp các giải pháp về kinh tế- kỹ thuật- giáo dục cùng với giải pháp về công cụ thuế môi trường và tăng cường các sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường mới có thể dần cân bằng và kiểm soát được tình trạng rác thải nhựa hiện nay. Lộ trình giảm thiểu rác thải nhựa không hề ngắn, đơn giản mà cần hết sức nghiêm túc, kiên trì, quyết liệt của cả hệ thống chính trị với việc phải thực hiện đồng bộ các giải pháp có hiệu quả, lâu dài.

Chi cục Biển và Hải đảo