Nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng trong khi nhiều nguồn nước chịu sức ép từ ô nhiễm, suy thoái, hạn hán và khai thác quá mức. Trong bối cảnh đó, sử dụng nước tiết kiệm, tuần hoàn và tái sử dụng trở thành hướng quan trọng để giảm áp lực lên nguồn nước tự nhiên.

Luật Tài nguyên nước 2023 đã cụ thể hóa chính sách sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước trong nhóm quy định về sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả. Luật xác định tái sử dụng nước là sử dụng lại nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia phù hợp với mục đích sử dụng; sử dụng nước tuần hoàn là sử dụng lại nước trong một chu trình hoạt động sản xuất.

Tính phương án tuần hoàn ngay từ đầu

Khoản 1 Điều 58 Luật Tài nguyên nước năm 2023 quy định tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên nước phải thực hiện các giải pháp sử dụng nước tuần hoàn, tiết kiệm, hiệu quả. Trong đó, Luật yêu cầu cải tiến quy trình sử dụng nước, ứng dụng công nghệ tiên tiến, tăng khả năng tuần hoàn, tái sử dụng và tích trữ nước mưa; đồng thời thay thế dần thiết bị, công nghệ lạc hậu, tiêu thụ nhiều nước.

Điểm mới đáng chú ý nằm ở Điều 59. Thay vì chờ nhà máy đi vào hoạt động rồi mới tính đến giải pháp tiết kiệm nước, Luật khuyến khích các dự án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có khai thác, sử dụng nước và xả nước thải tính toán phương án tuần hoàn, tái sử dụng nước ngay từ giai đoạn xây dựng dự án. Điều này giúp giải pháp tuần hoàn được tích hợp từ khâu thiết kế công nghệ, dây chuyền sản xuất, hệ thống cấp nước và xử lý nước thải.

Đối với những khu vực chịu áp lực lớn hơn về môi trường nước, yêu cầu được nâng lên một bước. Dự án có khai thác, sử dụng nước và xả nước thải tại khu vực có nguồn nước mặt được cơ quan có thẩm quyền công bố không còn khả năng chịu tải phải có giải pháp sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước hoặc xử lý nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường về chất lượng nước mặt trước khi xả vào nguồn nước.

Luật cũng hướng chính sách tới những nơi nguồn nước đang chịu sức ép. Tổ chức, cá nhân được định hướng nghiên cứu, áp dụng giải pháp tuần hoàn, tái sử dụng nước tại khu vực nguồn nước bị suy thoái, khu vực vượt ngưỡng khai thác nước dưới đất hoặc nguồn nước mặt không còn khả năng chịu tải. Đây là cách tiếp cận trực tiếp nhằm giảm lượng nước phải lấy thêm từ tự nhiên, đồng thời giảm lượng nước thải đưa trở lại nguồn tiếp nhận.

Một điểm quan trọng khác là trao trách nhiệm cụ thể cho địa phương. Tùy điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, UBND cấp tỉnh có thể xây dựng kế hoạch, lộ trình xác định những loại dự án phải có phương án sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước tại khu vực thường xuyên xảy ra hạn hán, thiếu nước; đồng thời xác định các ưu đãi mà dự án được hưởng theo quy định.

Cùng với trách nhiệm là cơ chế khuyến khích. Điều 60 quy định tổ chức, cá nhân đầu tư sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước, thu gom nước mưa, sử dụng nước biển đã khử muối hoặc đầu tư công nghệ tiết kiệm nước được hưởng ưu đãi theo quy định pháp luật.

Điều 73 tiếp tục xác định sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước thuộc nhóm hoạt động được hưởng ưu đãi, hỗ trợ hoặc miễn, giảm tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước.

Tuần hoàn từ 20% được giảm tiền cấp quyền 5%

Sau khi Luật có hiệu lực, cơ chế ưu đãi đã được cụ thể hóa trong Nghị định 54/2024/NĐ-CP của Chính phủ về cấp phép, dịch vụ tài nguyên nước và tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước.

Theo Nghị định, đối với công trình khai thác có giải pháp tuần hoàn, tái sử dụng nước đạt từ 20% trở lên so với lưu lượng nước cần khai thác nếu không áp dụng giải pháp tuần hoàn, tái sử dụng, số tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước được giảm bằng 5% tổng số tiền cấp quyền phải nộp.

Quy định này tạo ra mối liên hệ trực tiếp giữa hiệu quả tiết kiệm tài nguyên với lợi ích tài chính của đơn vị sử dụng nước. Doanh nghiệp càng giảm được nhu cầu khai thác nước mới thông qua tuần hoàn, tái sử dụng thì càng có cơ sở để giảm chi phí tài nguyên theo cơ chế pháp luật.

Đến năm 2026, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định 23/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nghị định trong lĩnh vực tài nguyên nước, tiếp tục hoàn thiện khung thực thi Luật sau gần hai năm có hiệu lực.

Ở cấp chiến lược, tháng 1/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035. Việc tiết kiệm tài nguyên, phát triển mô hình tuần hoàn và tăng khả năng tái sử dụng nguyên liệu, tài nguyên trở thành một phần trong định hướng chuyển đổi mô hình sản xuất của nền kinh tế.

Đến năm 2026, việc hoàn thiện hành lang kỹ thuật cho tái sử dụng nước tiếp tục được thúc đẩy. Nghị quyết 67/NQ-CP ngày 25/3/2026 giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tái sử dụng nước thải làm nước tưới cây trong năm 2026; đồng thời yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn nhằm đẩy mạnh tái sử dụng nước thải, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Một bước triển khai đáng chú ý khác diễn ra cuối tháng 7/2026, khi Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường cùng Tổ hợp KCN DEEP C công bố hướng dẫn kỹ thuật về tái sử dụng nước thải công nghiệp và kết quả mô hình thí điểm. Theo Cục Môi trường, hướng dẫn này hỗ trợ doanh nghiệp lựa chọn công nghệ, quản lý rủi ro, kiểm soát chất lượng nước sau xử lý và xác định phương án tái sử dụng phù hợp. Cơ quan quản lý cũng cho biết sẽ tiếp tục phối hợp hoàn thiện hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai.

Tại địa phương, yêu cầu của Luật đang dần được đưa vào quy định quản lý cụ thể. Chẳng hạn, Quyết định 25/2026/QĐ-UBND của tỉnh Đắk Lắk có hiệu lực từ ngày 6/4/2026 giao ngành nông nghiệp và môi trường phối hợp quản lý, kiểm soát sử dụng nước tuần hoàn, tái sử dụng nước; đồng thời xây dựng kế hoạch, lộ trình xác định loại dự án phải có phương án tuần hoàn, tái sử dụng tại những khu vực thường xuyên xảy ra hạn hán, thiếu nước và xác định ưu đãi tương ứng.

Doanh nghiệp đưa nước đã sử dụng trở lại sản xuất

Tại khu vực sản xuất, nhiều doanh nghiệp đang đưa nước sau sử dụng trở lại chu trình, qua đó giảm nhu cầu khai thác nguồn nước mới.

Tại KCN Đình Vũ - DEEP C1 (Hải Phòng), mô hình thí điểm năm 2026 nghiên cứu tái sử dụng khoảng 1.000 m³/ngày đêm nước sau xử lý từ nhà máy xử lý nước thải tập trung công suất khoảng 6.000 m³/ngày đêm. Nước tiếp tục được xử lý để phục vụ làm mát, tưới cây, rửa đường hoặc xử lý nâng cao cho sản xuất và một phần nhu cầu sinh hoạt.

Tại Samsung Việt Nam, cơ sở SEVT cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026 đã tái sử dụng khoảng 796.950 m3 nước, thông qua các giải pháp như tái sử dụng nước từ hệ thống RO cho làm mát, sử dụng nước sau xử lý và thu hồi nước ngưng từ hệ thống điều hòa, máy nén khí.

Trong ngành đồ uống, Coca-Cola cho biết nhà máy tại Tây Ninh có hệ thống thu hồi, xử lý và tái sử dụng tới 89% lượng nước trong sản xuất, đưa nước trở lại chu trình khi đáp ứng yêu cầu chất lượng.

Các mô hình cho thấy dư địa giảm khai thác nước mới là đáng kể. Song để nhân rộng, Cục Quản lý tài nguyên nước cho rằng, giai đoạn tiếp theo cần tập trung vào ba việc: hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn cho từng mục đích tái sử dụng; xây dựng phương pháp đo lường, giám sát lượng nước tuần hoàn rõ ràng; đồng thời đưa yêu cầu tuần hoàn nước vào ngay từ khâu lựa chọn công nghệ và thẩm định dự án tại những khu vực thiếu nướchoặc nguồn nước đang chịu sức ép lớn. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chứng minh tỷ lệ tiết kiệm và tiếp cận chính sách giảm tiền cấp quyền khai thác nước.

Khi được tích hợp ngay từ khâu thiết kế công nghệ, tuần hoàn nước có thể đồng thời giảm lượng nước khai thác, giảm nước thải và nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên trong sản xuất.

Theo: Nguyễn Thủy - Phương Linh

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/tuan-hoan-nuoc-tro-thanh-yeu-cau-moi-trong-quan-tri-tai-nguyen-nuoc-d832117.html