Tỷ lệ tử vong rất cao ở người, từ 40 - 75%

Theo Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của Bộ Y tế, trong khoảng thời gian từ ngày 27/12/2025 đến ngày 27/01/2026, tại bang Tây Bengal, Ấn Độ đã ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah, trong đó có 2 trường hợp được xét nghiệm khẳng định. Trước nguy cơ dịch bệnh có thể lan rộng trong khu vực Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam, các cơ quan chuyên môn đã sớm đưa ra cảnh báo và kích hoạt các biện pháp phòng ngừa từ xa.

Để chủ động ngăn chặn nguy cơ virus Nipah xâm nhập, lây lan trên đàn vật nuôi và lây sang người, Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã cung cấp thông tin tổng quan về bệnh do virus Nipah, đồng thời đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống.

Theo đó, Virus Nipah (NiV) là tác nhân gây bệnh thuộc họ Paramyxoviridae, giống Henipavirus, có quan hệ gần với virus Hendra. Ổ chứa tự nhiên của virus là loài dơi ăn quả thuộc giống Pteropus (dơi ngựa), với khả năng đào thải virus qua nước tiểu, nước bọt và phân. Đây là bệnh có tỷ lệ tử vong rất cao ở người, dao động từ 40 đến 75%.

Bệnh do virus Nipah lần đầu bùng phát mạnh tại Malaysia năm 1998, chủ yếu trên đàn lợn và lây sang người chăn nuôi. Sau đó, Singapore ghi nhận các ca nhiễm năm 1999 ở công nhân lò mổ do tiếp xúc với lợn nhập khẩu từ vùng dịch.

Bangladesh là quốc gia ghi nhận các đợt bùng phát gần như hằng năm từ năm 2001, chủ yếu liên quan đến việc sử dụng nhựa cây chà là bị nhiễm chất thải của dơi. Riêng 2 tháng đầu năm 2023, nước này ghi nhận 11 ca mắc với tỷ lệ tử vong lên tới 73%.

Philippines từng ghi nhận ổ dịch năm 2014 lây truyền qua ngựa, trong khi Ấn Độ đã trải qua nhiều đợt bùng phát vào các năm 2001, 2007, 2018, 2021, 2023 và gần nhất là đợt dịch tại bang Tây Bengal cuối năm 2025, đầu năm 2026.

Mặc dù mới chỉ có 5 quốc gia công bố chính thức ca bệnh trên người, song sự hiện diện của virus Nipah trên đàn dơi Pteropus đã được phát hiện tại nhiều nước khác như Thái Lan, Campuchia, Indonesia, Ghana và Madagascar. Điều này cho thấy nguy cơ tiềm ẩn rộng khắp khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Virus Nipah lây truyền chủ yếu từ dơi ăn quả sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, phân hoặc qua thực phẩm bị nhiễm bẩn. Ngoài ra, virus còn có thể lây qua vật chủ trung gian, trong đó lợn đóng vai trò là “vật chủ khuếch đại”, lây sang người khi tiếp xúc gần hoặc qua giọt bắn đường hô hấp. Nhiều loài động vật khác như trâu, bò, dê, ngựa, chó, mèo cũng có khả năng nhiễm virus. Đặc biệt, bệnh có thể lây truyền từ người sang người thông qua dịch tiết đường hô hấp, nhất là trong môi trường gia đình và cơ sở y tế.

Thời gian ủ bệnh ở người thường từ 4 đến 14 ngày, nhưng có thể kéo dài tới 45 ngày. Ở lợn, thời gian ủ bệnh phổ biến từ 7 đến 14 ngày. Trên đàn lợn, các triệu chứng thường gặp là sốt, khó thở, ho khàn mạnh, kèm theo các biểu hiện thần kinh như co giật, yếu chân hoặc tử vong đột ngột.

Trâu, bò và dê thường không có triệu chứng hoặc biểu hiện rất nhẹ. Ngựa có thể xuất hiện rối loạn thần kinh, co giật và bọt hô hấp từ mũi, miệng. Chó thường khó thở với tỷ lệ tử vong thấp, trong khi mèo có thể bị suy thận nặng, khó thở và tỷ lệ tử vong cao.

Theo hướng dẫn của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH), các biện pháp phòng, chống bệnh do virus Nipah tập trung vào chăn nuôi an toàn sinh học, đặc biệt tại các trang trại lợn. Việc lắp đặt lưới ngăn dơi, chim, bảo vệ nguồn thức ăn, nước uống và hạn chế trồng cây ăn quả quanh khu vực chuồng trại được xác định là giải pháp then chốt nhằm cắt đứt đường lây truyền từ động vật hoang dã.

Công tác giám sát hội chứng trên đàn lợn, phát hiện sớm các biểu hiện hô hấp và thần kinh, cùng với vệ sinh cá nhân nghiêm ngặt đối với người chăn nuôi, công nhân lò mổ và việc tuân thủ nguyên tắc “5 không” trong quản lý động vật hoang dã là những yêu cầu bắt buộc.

‘5 không’ trong chăn nuôi và giết mổ động vật hoang dã

Song song với việc cung cấp thông tin về dịch bệnh, Cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động triển khai các biện pháp ngăn chặn virus Nipah xâm nhập vào Việt Nam. Trọng tâm là tăng cường giám sát chủ động tại các cơ sở, hộ chăn nuôi lợn, nhất là ở những khu vực có mật độ dơi ăn quả cao hoặc gần khu bảo tồn thiên nhiên; theo dõi chặt chẽ các đàn lợn có biểu hiện bất thường về hô hấp hoặc thần kinh và kịp thời báo cáo, lấy mẫu xét nghiệm RT-PCR khi phát hiện nghi ngờ.

Công tác kiểm soát giết mổ, kiểm dịch vận chuyển lợn được yêu cầu siết chặt, không để lợn không rõ nguồn gốc xâm nhập chuỗi cung ứng. Người tham gia giết mổ, vận chuyển và tiếp xúc với động vật phải thực hiện nghiêm các quy định về vệ sinh cá nhân.

Ngành nông nghiệp địa phương cũng cần hướng dẫn người chăn nuôi thực hành chăn nuôi an toàn sinh học một cách thực chất, từ việc lắp đặt lưới chắn ngăn dơi, chim xâm nhập, bảo đảm nguồn thức ăn và nước uống không bị nhiễm chất thải của động vật hoang dã, đến quản lý môi trường chăn nuôi, phát quang bụi rậm, không trồng cây ăn quả thu hút dơi ngay sát chuồng trại. Việc hạn chế tiếp xúc, không để người lạ và phương tiện chưa được vệ sinh, khử trùng ra vào khu vực chăn nuôi cũng được nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành trong giám sát, phát hiện, chẩn đoán, xét nghiệm và truyền thông nguy cơ đối với các bệnh truyền lây từ động vật sang người, trong đó có bệnh do virus Nipah. Công tác truyền thông cần tập trung nâng cao nhận thức cộng đồng về mức độ nguy hiểm và các con đường lây truyền từ động vật hoang dã sang vật nuôi và con người, khuyến cáo người dân thực hiện nghiêm nguyên tắc “5 không”: không nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật hoang dã; không săn bắt, giết mổ; không sử dụng, tiêu thụ thịt động vật hoang dã; không để vật nuôi tiếp xúc với động vật hoang dã; và không che giấu dịch bệnh.

Khi phát hiện gia súc có biểu hiện bất thường hoặc hiện tượng chim, dơi chết hàng loạt, người dân không được tự ý xử lý hay bán chạy mà phải báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan thú y để lấy mẫu, xử lý đúng quy định.

Theo: Trung Hiếu

Nguồn tin: https://nongnghiepmoitruong.vn/giam-sat-chan-nuoi-lon-tai-khu-vuc-nhieu-doi-an-qua-de-phong-virus-nipah-d795667.html