Quảng Trị mình, đi đâu cũng thấy rừng. Từ những dải rừng tự nhiên trùng điệp dọc biên giới dãy núi Giăng Màn tại xã Dân Hóađến những cánh rừng trồng bạt ngàn tại xã Nam Hải Lăng, màu xanh ấy là hơi thở, là tài sản vô giá của quê hương. Nhưng với những người làm công tác pháp chế và điều tra, xử lý vi phạm về lâm nghiệpnhư chúng tôi, đằng sau sự tĩnh lặng của đại ngàn là một cuộc chiến không tiếng súng nhưng đầy cân não, nơi mỗi dòng chữ trong biên bản đều phải đặt lên bàn cân giữa cái lý và cái tình.

Khi “Luật” không chỉ nằm trong ngăn kéo

Nhiều người vẫn hình dung làm pháp chế lâm nghiệp chắc là nhàn lắm, chỉ ngồi ở văn phòng, lật giở mấy cuốn Luật, Nghị định, Thông tư rồi áp khung hình phạt là xong. Nhưng thực tế thì khác xa cái vẻ bề ngoài ấy. Nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi chúng ta thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ngành lâm nghiệp có sự thay đổi “chóng mặt”. Rất nhiều quy định cũ đã bị bãi bỏ, thay thế hoặc sửa đổi để phù hợp với thực tiễn.

Thú thật, anh em trong ngành nhiều khi đùa nhau: “Chậm cập nhật một ngày là thành người tối cổ ngay”. Việc nắm vững luật không chỉ để “bắt lỗi” mà quan trọng hơn là để bảo vệ lẽ phải, đảm bảo mỗi quyết định xử lý đều đúng người, đúng tội, không gây oan sai nhưng cũng không để lọt tội phạm. Nếu không có một hệ thống pháp lý đủ mạnh và sự thực thi nghiêm minh, mọi kế hoạch về “phát triển rừng bền vững” hay “bảo vệ màu xanh” cũng chỉ là những khẩu hiệu nằm trên giấy mà thôi.

Những “nút thắt” giữa rừng sâu và trang giấy

Trong công tác điều tra, xử lý vi phạm về lâm nghiệp, có những thách thức mà chỉ người trong cuộc mới thấu cảm hết. Đối tượng vi phạm bây giờ họ am hiểu pháp luật, dùng đủ mọi chiêu trò để lách quy định về phá rừng, khai thác rừng, vận chuyển lâm sản... Có những vụ vận chuyển gỗ lậu mà đối tượng trà trộn giấy tờ hợp pháp giả mạo hoặc ngụy trang trên xe tải cực kỳ tinh vi.

Và rồi, còn cả những khoảnh khắc “chùn tay” khi đối diện với hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo vì thiếu hiểu biết mà phá rừng tự nhiên để tỉa bắp, trồng sắn, trồng lúa. Lúc đó, cái tâm của người làm pháp chế lại phải lên tiếng. Xử nặng thì thương, mà bỏ qua thì sai luật. Chúng tôi chọn cách nhẫn nại giải thích, tuyên truyền sao cho bà con hiểu cái nồi cơm lâu dài chính là khu rừng kia, chứ không phải là vài tấc đất có được do phá rừng nhất thời.

“Thượng tôn pháp luật” - Không có vùng cấm

Trong 05 năm gần đây (giai đoạn 2021 - 2025), nhìn vào con số hơn 1.700 vụ vi phạm hành chính và gần 60 vụ án hình sự trong lĩnh vực Lâm nghiệp bị khởi tố, có thể thấy một thái độ rất quyết liệt của lực lượng Kiểm lâm, chính quyền địa phương và cơ quan chức năngtrên địa bàntỉnh Quảng Trị. Tinh thần “không có vùng cấm” được thực thi triệt để.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở “bắt và phạt” thì chúng tôi mới hoàn thành một nữa nhiệm vụ. Cái đích cuối cùng của công tác pháp chế là xây dựng được một “văn hóa thượng tôn pháp luật”. Chúng tôi đang nỗ lực chuyển đổi từ tư duy “đợi vi phạm mới xử” sang “phòng ngừa và hướng dẫn”. Việc ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại như GIS hay ảnh vệ tinh giúp phát hiện sớm các biến động rừng, nhưng quan trọng nhất vẫn là ý thức của con người. Khi người dân coi rừng là của mình, khi cán bộ coi diện tích rừng được giao là trách nhiệm sống còn, thì lúc đó áp lực lên hồ sơ pháp chế mới thực sự giảm bớt.

Lực lượng chức năng kiểm tra công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn xã Hướng Hiệp, tỉnh Quảng Trị

Đôi điều thay lời kết

Công tác pháp chế và điều tra, xử lý vi phạm về lâm nghiệp vốn dĩ có chút “lạnh” và “bạc”. Chúng tôi thường phải đối mặt với những lời đe dọa, những ánh mắt thiếu thiện cảm của người bị xử phạt, hay cả những cám dỗ vật chất luôn rình rập. Thế nhưng, mỗi khi nhìn thấy một cánh rừng bị tàn phá được khôi phục, hay một vụ án lớn được đưa ra ánh sáng để răn đe kẻ xấu, chúng tôi lại thấy niềm tin vào công lý được củng cố.

Quảng Trị mình có thể còn nghèo về các tài nguyên khoáng sản hay các loại tài nguyên khác nhưng lại giàu về tài nguyên rừng, rừng là lá phổi, là nguồn sống. Chúng tôi nguyện làm những người gác cổng thầm lặng, dùng thanh bảo kiếm pháp luật để giữ vững kỷ cương, che chắn cho màu xanh núi rừng mãi mãi trường tồn. Đó không chỉ là nhiệm vụ, mà là lời hứa với đại ngàn và các thế hệ mai sau./.

Hoàng Chí Thanh - Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị