Ngay sau Cách mạng Tháng Tám 1945, ngành Nông nghiệp và Môi trường tại hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị được hình thành, gắn liền với công cuộc khôi phục sản xuất, đảm bảo lương thực phục vụ kháng chiến và đời sống nhân dân. Dù trải qua chiến tranh tàn khốc, cán bộ và nông dân vẫn kiên cường bám đất, bám làng, giữ rừng và bảo vệ nguồn nước, từng bước ổn định sản xuất.

Nữ dân quân Quảng Bình vừa sản xuất vừa sẵn sàng chiến đấu. (Ảnh Tư liệu)

Trong bối cảnh gian khó ấy, nhiều phong trào thi đua nảy nở, trở thành biểu tượng tinh thần và sáng tạo. Điển hình là phong trào “Hai giỏi”, nơi phụ nữ nông thôn vừa giỏi việc nước, đảm việc nhà, vừa tham gia khôi phục và phát triển nông nghiệp, góp phần xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống cộng đồng.

Bước sang những năm 1960 – 1970, phong trào “Gió Đại Phong” xuất hiện tại hợp tác xã Đại Phong, xã Phong Thủy, huyện Lệ Thủy (Quảng Bình). Trong 2  năm đầu, làng Đại Phong lúc nào cũng như trẩy hội bởi không kể ngày đêm trên  ruộng đồng trống giong cờ mở, người Đại Phong đắp đê ngăn mặn, cải tạo  ruộng đồng. Ruộng đồng không phụ nông phu, đất canh tác của Đại Phong từ  chỗ chỉ 2 sào/nhân khẩu đã tăng lên 7 sào; sản lượng lương thực tăng từ 650kg/người lên 880kg/người, phong trào đã trở thành biểu tượng của tinh thần lao động tập thể, sáng tạo và đoàn kết, được Chủ tịch Hồ Chí Minh khen ngợi và  kêu gọi các tỉnh miền Bắc thi đua "Học tập Đại Phong, đuổi kịp Đại Phong, vượt Đại Phong".

Sau giải phóng 1975, Quảng Trị và Quảng Bình tiếp tục phát động phong trào cải tiến kỹ thuật – tăng năng suất lúa, áp dụng gieo cấy luân phiên, thủy lợi nội đồng. Phong trào này không chỉ đảm bảo lương thực cho mỗi tỉnh và miền Nam ruột thịt, mà còn mở ra hướng đi hiện đại hóa nông nghiệp cho giai đoạn sau này.

Khi cả nước bước vào thời kỳ Đổi mới (1986 trở đi), các phong trào được tiếp nối dưới hình thức mới: khuyến nông – áp dụng tiến bộ kỹ thuật, xây dựng vườn mẫu, ao hồ xanh, cánh đồng mẫu đẹp, gắn với chương trình Xây dựng nông thôn mới. Phong trào Xanh – sạch – đẹp đã làm thay đổi diện mạo nông thôn, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện đời sống người dân.

Đến đầu thế kỷ XXI, ngành nông nghiệp hai tỉnh chuyển mình mạnh mẽ theo hướng công nghệ cao, sản xuất sạch, kết nối thị trường, thích ứng biến đổi khí hậu. Các phong trào truyền thống như “Hai giỏi”, “Gió Đại Phong”, “Khuyến nông – ứng dụng tiến bộ kỹ thuật” vẫn được nhân rộng, kết hợp với các mô hình nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, tạo nên nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững hiện nay. Dấu ấn quan trọng khẳng định nỗ lực và đóng góp của ngành chính là năm 2015, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì, năm 2024, chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Sở được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba. Đây là những phần thưởng cao quý ghi nhận những thành tích xuất sắc trong chỉ đạo sản xuất, tái cơ cấu ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường, đồng thời tạo động lực để toàn ngành tiếp tục phấn đấu mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Lễ đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba (Ảnh: baoquangtri).

Lễ đón nhận Huân chương Lao động Hạng Nhì (Ảnh: Văn Minh)

Những năm gần đây, hoạt động cơ cấu lại ngành nông nghiệp được Sở Nông nghiệp và Môi trường  tỉnh Quảng Trị triển khai quyết liệt, gắn liền với các định hướng về nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.  Trong lĩnh vực trồng trọt, nhiều mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ được mở rộng. Chăn nuôi có bước tiến mạnh mẽ nhờ áp dụng quy trình công nghiệp, an toàn sinh học, công nghệ cao. Trong thủy sản, quản lý khai thác xa bờ, kết hợp nuôi trồng công nghệ cao, đã góp phần khẳng định vị thế của ngành kinh tế mũi nhọn này. Lĩnh vực lâm nghiệp được định hướng trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật bền vững, với trọng tâm là phát triển rừng gỗ lớn, cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, nâng cao giá trị dịch vụ môi trường rừng.

Các mô hình canh tác nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh Quảng Trị.

Hoạt động sản xuất nông nghiệp của tỉnh đạt nhiều thành tựu đáng khích lệ. Tốc độ tăng giá trị sản xuất bình quân đạt trên 3%/năm trong giai đoạn 2020-2025, sản lượng lương thực ổn định trên 60 vạn tấn mỗi năm. Cùng với đó, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt khoảng 150 nghìn tấn/năm, sản lượng thủy sản vượt 135 nghìn tấn/năm, tỷ lệ che phủ rừng duy trì khoảng 61,5%. Từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã hình thành nhiều vùng sản xuất tập trung, áp dụng công nghệ cao, quản lý truy xuất nguồn gốc, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.

Một dấu ấn quan trọng trong hành trình phát triển nông nghiệp Quảng Trị là sự thành công của các chương trình: chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới và Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Hiện nay, toàn tỉnh có 39/69 xã đạt chuẩn nông thôn mới sau sáp nhập tương đương với tỷ lệ số xã đạt chuẩn là 56,5%. Các sản phẩm OCOP đã khẳng định thương hiệu trên thị trường, trở thành niềm tự hào của địa phương với hơn 370 sản phẩm được công nhận, trong đó 3 sản phẩm đạt hạng 5 sao.

Các gian hàng trưng bày quảng bá sản phẩm OCOP và nông nghiệp tỉnh Quảng Trị.

Cùng với nông nghiệp, công tác quản lý môi trường, tài nguyên cũng được đặt lên hàng đầu. Tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đạt gần 90%, chất thải y tế được xử lý an toàn 100%; 98% hộ dân được sử dụng nước hợp vệ sinh, gần 68% hộ dân được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn. Các hoạt động về quản lý đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản được siết chặt; nhiều giải pháp giảm phát thải khí nhà kính, phát triển thị trường carbon, chống sạt lở bờ biển được áp dụng; công tác quản lý khai thác khoáng sản, tài nguyên nước; hiện đại hóa trạm quan trắc môi trường tự động được tập trung đẩy mạnh. Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường luôn  chủ  động  đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong mọi hoạt động. Hạ tầng số và cơ sở dữ liệu về đất đai, môi trường, nông nghiệp được xây dựng, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia. Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ IoT, máy bay không người lái (drone) để giám sát, chăm sóc cây trồng, vật nuôi. Công tác cải cách hành chính, số hóa hồ sơ được triển khai mạnh mẽ, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận các dịch vụ công về nông nghiệp, đất đai, môi trường.

Để phát huy truyền thống 80 năm, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị mới sẽ tập trung: Ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị nông nghiệp. Phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, thân thiện môi trường. Xây dựng vùng sản xuất tập trung, gắn chế biến sâu, phát triển thương hiệu. Quản lý tài nguyên – môi trường, bảo vệ rừng, nguồn nước, đa dạng sinh học; đẩy nhanh số hóa quản lý tàu cá, chấm dứt khai thác IUU, nâng cấp sản phẩm OCOP và xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Đầu tư hạ tầng nông thôn hiện đại, nâng cao chất lượng sống. Tăng cường hợp tác công – tư, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.

Với nền tảng 80 năm truyền thống và những phong trào tiêu biểu, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị đang hướng tới mục tiêu trở thành vùng nông nghiệp hiện đại, sinh thái và bền vững của khu vực.

Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam (14/11/1945 – 14/11/2025), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị kêu gọi toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tỉnh Quảng Trị: Phát huy truyền thống đoàn kết, sáng tạo, dám nghĩ – dám làm. Áp dụng khoa học – công nghệ, bảo vệ môi trường. Cùng nhau xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại, hiệu quả. Góp phần thực hiện thành công mục tiêu nông thôn mới bền vững, vì một Quảng Trị “giàu đẹp – xanh – an lành” để 80 năm không chỉ là một chặng đường lịch sử đáng tự hào mà nó còn là động lực, trụ đỡ của Ngành Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị hôm nay vững vàng bước tiếp, gieo xanh hy vọng cho tương lai.

Hữu Đoàn