Kỹ thuật tưới AWD là phương pháp quản lý nước tiên tiến trong canh tác lúa, được khuyến nghị bởi Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) và Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế (IRRI). Phương pháp này cho phép ruộng lúa luân phiên giữa các giai đoạn ngập nước và khô cạn vừa phải, giúp tiết kiệm nước tưới, giảm phát thải khí nhà kính nhưng vẫn đảm bảo năng suất và chất lượng hạt lúa.

Cán bộ kỹ thuật thực hiện lắp đặt bộ dụng cụ trên ruộng áp dụng tưới ngập khô xen kẽ

Sau khi thí điểm thành công gần 60ha lúa trong vụ Đông xuân 2024-2025, kỹ thuật tưới AWD tiếp tục được tỉnh Quảng Trị nhân rộng trong sản xuất vụ Hè thu 2025 tại các xã Trường Ninh, Ninh Châu, Quảng Ninh, Vĩnh Thủy, Triệu Phong và Triệu Bình, với diện tích gần 2.030ha. Các mô hình được thực hiện đồng bộ với sự tham gia của 19 hợp tác xã (HTX) và hàng trăm hộ nông dân, dưới sự hướng dẫn kỹ thuật của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ và Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Kết quả ghi nhận từ các địa phương thực hiện mô hình cho thấy, phương pháp tưới ngập khô xen kẽ cho năng suất lúa cao hơn hoặc tương đương với tưới ngập liên tục (CF) ở tất cả các điểm thực hiện. Năng suất trung bình vùng dự án dao động từ 5-5,8 tấn/ha, trong khi các ruộng tưới truyền thống đạt 4,5-5,4 tấn/ha. Cụ thể, tại xã Trường Ninh, năng suất lúa AWD đạt 5,5 tấn/ha, cao hơn CF (5,1 tấn/ha); tại xã Ninh Châu, năng suất AWD đạt 5,6 tấn/ha, CF 5,4 tấn/ha; tại xã Quảng Ninh, năng suất AWD đạt 5,1 tấn/ha, CF 4,5 tấn/ha; tại xã Vĩnh Thủy, AWD đạt 5,8 tấn/ha, CF 5,3 tấn/ha; các xã Triệu Phong, Triệu Bình cũng ghi nhận mức năng suất cao hơn 0,2 tấn/ha so với ruộng tưới ngập truyền thống. Kết quả trên khẳng định kỹ thuật tưới AWD không chỉ tiết kiệm nước mà còn đảm bảo năng suất ổn định, cây lúa sinh trưởng tốt, đẻ nhánh nhiều, thân cứng và chống đổ ngã hiệu quả hơn. Số lần tưới trung bình giảm còn 3,5 lần/vụ, thấp hơn 1,4 lần so với phương pháp tưới ngập liên tục, giúp giảm chi phí sản xuất, tiết kiệm công lao động và lượng nước tưới.

Các ống đo mực nước trong ruộng thực hiện tưới ngập khô xen kẽ

Một trong những kết quả nổi bật của dự án là khả năng giảm phát thải khí nhà kính, đặc biệt là khí mê-tan (CH₄) trong quá trình canh tác. Tính bình quân toàn vùng, chế độ tưới AWD giúp giảm 54,42% lượng phát thải khí mê-tan so với phương pháp tưới ngập liên tục. Từ kết quả đo đạc, mỗi hecta ruộng lúa áp dụng AWD giảm trung bình 7,08 tCO₂e/năm so với ruộng CF. Với tổng diện tích hơn 2.088ha trong năm 2025, dự án đã giúp giảm phát thải hơn 8.142 tCO₂e, mở ra tiềm năng đăng ký tín chỉ carbon và phát triển các mô hình lúa gạo giảm phát thải thời gian tới. Đây là con số có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang tích cực thực hiện các giải pháp sản xuất xanh, giảm phát thải khí nhà kính theo cam kết của Việt Nam tại COP26.

Theo đánh giá của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ, kết quả đạt được tại Quảng Trị là rất khả quan, thể hiện tính thích ứng linh hoạt của nông dân đối với tiến bộ kỹ thuật mới. Việc nhân rộng mô hình AWD sẽ không chỉ giúp tiết kiệm lượng nước tưới đáng kể mà còn góp phần xây dựng nền sản xuất lúa carbon thấp, tạo tiền đề để ngành nông nghiệp địa phương từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Thực hiện đo khí trong quá trình canh tác tại mô hình thực hiện tưới ngập khô xen kẽ

Thực tế triển khai cho thấy, Quảng Trị có điều kiện thuận lợi để phát triển tưới “ngập khô xen kẽ”. Hệ thống thủy lợi được đầu tư tương đối đồng bộ, địa hình bằng phẳng, thuận lợi cho việc điều tiết nước, trong khi người dân ngày càng quan tâm đến phương thức canh tác tiết kiệm và thân thiện với môi trường. Trong năm 2025, hơn 800 lượt cán bộ kỹ thuật, lãnh đạo hợp tác xã và nông dân đã được tập huấn về quy trình kỹ thuật, giám sát phát thải và quản lý nước tưới, tạo nền tảng quan trọng để mở rộng quy mô trong các vụ tiếp theo.

Theo bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc áp dụng kỹ thuật tưới AWD là bước chuyển quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành lúa gạo của tỉnh theo hướng xanh và bền vững. Phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm tài nguyên nước, giảm phát thải khí nhà kính mà còn góp phần nâng cao giá trị và hình ảnh của hạt gạo Quảng Trị trên thị trường. Trong thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục phối hợp với các viện và đơn vị chuyên môn để hoàn thiện quy trình, hỗ trợ các HTX và nông hộ mở rộng áp dụng mô hình, hướng tới mục tiêu phát triển nền nông nghiệp carbon thấp, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Áp dụng biện pháp tưới khô xen kẽ mang lại năng suất cao hơn so với sản xuất truyền thống

Việc đẩy mạnh áp dụng kỹ thuật tưới AWD trong canh tác lúa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế và môi trường trước mắt mà còn khẳng định bước đi vững chắc của tỉnh trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng xanh ngành nông nghiệp. Từ những kết quả đạt được, ngành Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu mở rộng diện tích áp dụng kỹ thuật tưới AWD lên 6.000ha trong vụ Đông xuân 2025-2026, 10.000ha trong vụ Hè thu 2026 và phấn đấu đạt 35.000ha vào năm 2030. Cùng với việc chuẩn hóa quy trình tưới tiết kiệm nước, địa phương sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giám sát mực nước ruộng, kết hợp xây dựng chuỗi liên kết sản xuất lúa theo tín chỉ carbon, góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

                                                          Ngọc Lan-Trung tâm Khuyến nông