Ngành nghề nông thôn ở Quảng Bình hiện nay đang mang lại nguồn thu nhập ổn định, nâng cao đời sống cho người dân nông thôn. Những sản phẩm được làm ra đã góp phần vào việc giữ gìn những nét đẹp văn hóa truyền thống và quảng bá hình ảnh quê hương Quảng Bình tới bạn bè trong nước và quốc tế. Tuy nhiên hiện nay, các ngành nghề nông thôn chưa thực sự phát triển, khai thác hết những tiềm năng, lợi thế của địa phương.

heo số liệu thống kê hiện nay có khoảng 80% bộ phận người dân Quảng Bình đang sống ở khu vực nông thôn. Là địa phương có vị trí địa lí ở giữa hai đầu đất nước, phía sau lưng dựa vào núi, trước mặt hướng ra biển khơi, có đồng bằng màu mỡ với 5 con sông lớn tạo một vùng đất đa dạng về địa hình. Với đặc điểm có sông, có núi, có biển, có đồng bằng nên người dân Quảng Bình từ xưa đã hình thành nhiều ngành nghề để sinh sống. Trải qua thời gian, có nhiều ngành nghề, với nhiều sản phẩm đã đi vào ca dao, tục ngữ như: “Chiếu cói An Xá, Nón lá Quy Hậu, Nón Thổ Ngọa, Bánh tráng Tân An”… Các ngành nghề truyền thống gắn với mảnh đất và con người địa phương đã có sức sống bền bỉ qua thời gian, qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử để có thể duy trì và phát triển cho đến ngày nay.   

Ảnh: Dệt chiếu bằng máy ở làng nghề An Xá.

Hiện nay, các cơ sở sản xuất ngành nghề nông thôn của tỉnh Quảng Bình đang khai thác những lợi thế về nguồn vốn đầu tư, lực lượng lao động, nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương để sản xuất những mặt hàng thủ công được thị trường ưa chuộng, góp phần giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho người lao động.

Tỉnh Quảng Bình hiện có 14.691 cơ sở ngành nghề nông thôn bao gồm cả 24 làng nghề, làng nghề truyền thống, thu hút khoảng gần 46.500 lao động. Các cơ sở sản xuất ngành nghề nông thôn chủ yếu sản xuất các mặt hàng truyền thống có sức cạnh tranh trên thị trường như rượu, mây xiên, chiếu cói, nón lá, nước mắm… Các sản phẩm được tiêu thụ ở thị trường trong và ngoài tỉnh. Riêng sản phẩm nón lá còn được xuất bán qua Lào. Tính riêng 6 tháng đầu năm 2013, giá trị sản xuất của các cơ sở sản xuất ngành nghề nông thôn đạt 1.700 tỷ đồng.
 
Thôn An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy nổi tiếng với nghề làm chiếu cói từ lâu đời. Hiện nay, nghề chiếu cói không còn được phổ biến như trước nữa do diện tích đất trồng cói bị thu hẹp, nhiều gia đình chuyển sang làm các ngành nghề khác. Tuy nhiên, ở thôn An Xá hiện nay vẫn còn nhiều gia đình lưu giữ và phát triển nghề. Gia đình anh Trần Hữu Trung là một trong số những gia đình hiện nay làm chiếu cói với quy mô lớn tại thôn An Xá. Anh Trung cho biết: Kế thừa những kinh nghiệm làm chiếu cói thủ công theo phương thức truyền thống, tôi đã mạnh dạn vào tận các cơ sở làm chiếu ở Long An để học cách làm chiếu bằng máy. Sau một thời gian học hỏi, tôi đã mua 3 máy dệt với số tiền đầu tư hơn 230 triệu đồng. Kể từ khi đưa máy dệt vào hoạt động gia đình đã mở rộng quy mô sản xuất, thu mua cói nguyên liệu mỗi năm từ 5 – 7 tấn cói cộng 3 tấn cói của gia đình tự trồng trên diện tích 5 sào mới đủ cho máy dệt hoạt động hết công suất, giải quyết việc làm cho 12 lao động địa phương. Trung bình mỗi ngày cơ sở sản xuất được 40 chiếc chiếu, cao gấp 5 lần so với cách làm thủ công. Chiếu cói sản xuất bằng máy có chất lượng bền, màu sắc, mẫu mã đẹp được thị trường rất ưa chuộng. 

Xã Liên Thủy, huyện Lệ Thủy là địa phương nổi tiếng với nghề làm nón ở làng Quy Hậu và đã được UNBD tỉnh công nhận là làng nghề truyền thống năm 2008. Hiện nay, toàn xã có 990 hộ dân làm nón lá với 1.780 lao động. Lực lượng lao động tham gia làm nón mở rộng ở các độ tuổi khác nhau, từ trẻ em 10 tuổi đến người già trên dưới 70 tuổi và phụ nữ, nam giới đều có thể làm được. Nghề làm nón là có thể là nghề chính cũng có thể là nghề phụ làm tranh thủ thời gian nông nhàn. Mặc dù không mang lại nguồn thu nhập cao nhưng nghề này phù hợp với mọi đối tượng lao động, nguồn thu nhập ổn định từ 20-30 ngàn đồng/người/ngày, góp phần đưa nguồn thu của ngân sách toàn xã 6 tháng đầu năm 2013 đạt hơn 3,9 tỉ đồng, đạt 77% kế hoạch cả năm.
 
Ông Nguyễn Văn Vương, Chủ tịch UBND xã Liên Thủy huyện Lệ Thủy cho biết: Mặc dù đã được công nhận là làng nghề truyền thống, nhưng người dân làng nghề vẫn chưa thực sự phấn khởi, yên tâm phát triển nghề làm nón. Nguyên nhân là do sản phẩm làm ra được một số thương lái trong làng thu mua bán ở thị trường miền Nam, số lượng thu mua không ổn định, giá cả thấp. Để mở rộng và phát triển nghề nón lá, hiện nay, xã Liên Thủy đang gặp một số khó khăn về nguồn vốn đầu tư để xây dựng nhà xưởng, hướng đến việc đưa nghề làm nón vào sản xuất tập trung, mua sắm các trang thiết bị phục vụ cho khâu sơ chế vật liệu làm nón và đang cần có sự đầu tư để xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm. 

Một trong những khó khăn trong việc phát triển các ngành nghề nông thôn hiện nay đó là việc tìm đầu ra cho sản phẩm của các làng nghề. Làng Xuân Bồ, xã Xuân Thủy được công nhận là làng nghề từ năm 2008. Sau gần 5 năm được công nhận làng nghề, làng đan lát Xuân Bồ vẫn không hề có bước phát triển, thậm chí ngày càng mai một.

Sản phẩm của làng nghề đan lát Xuân Bồ là các loại rổ, rá, các vật dụng gia đình, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp như thúng, dần, sàng… Khoảng 10 năm trở về trước, nghề đan lát là nghề thủ công mang lại nguồn thu nhập không cao nhưng ổn định cho nhiều gia đình trong thôn. Tuy nhiên, mấy năm trở lại đây các sản phẩm của làng không còn được thị trường ưa chuộng, đầu ra sản phẩm không có, nhiều gia đình bỏ nghề chuyển sang nghề khác.
 
Thực trạng phát triển ngành nghề nông thôn ở tỉnh Quảng Bình hiện nay đang còn nhiều bất cập. Thuận lợi nhiều nhưng cũng không ít khó khăn. Thuận lợi về điều kiện tự nhiên, nguồn lao động, đầu tư phát triển ngành nghề nông thôn cần nguồn vốn không quá lớn, thu hồi vốn nhanh, có thể sản xuất ở các vùng kinh tế khó khăn, không có điều kiện phát triển công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ. Tuy nhiên, ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh vẫn còn ở quy mô nhỏ, mang tính tự phát, sử dụng công nghệ, máy móc lạc hậu và điều quan trọng là việc tìm đầu ra cho sản phẩm còn gặp rất nhiều khó khăn.