Thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt là một trong những nội dung quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường. Việc lựa chọn hình thức xử lý cần phù hợp với đặc điểm của từng khu vực, điều kiện hạ tầng, quỹ đất và phân bố dân cư. Trong khi các khu đô thị, khu dân cư được đầu tư mới có điều kiện tính toán, bố trí hệ thống thu gom, xử lý nước thải ngay từ quá trình đầu tư xây dựng thì tại nhiều khu dân cư đã hình thành, việc đầu tư hệ thống tập trung còn gặp khó khăn.

Trên cơ sở quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và yêu cầu thực tế của địa phương, tỉnh Quảng Trị đang xây dựng dự thảo Nghị quyết quy định lộ trình thực hiện và chính sách hỗ trợ thu gom, xử lý tại chỗ nước thải sinh hoạt phát sinh từ tổ chức, hộ gia đình tại khu đô thị, khu dân cư trên địa bàn tỉnh.

Sự cần thiết xây dựng chính sách

Đối với các khu đô thị, khu dân cư được đầu tư mới, yêu cầu về thu gom, xử lý nước thải tập trung đã được đặt ra trong quá trình đầu tư, xây dựng. Tuy nhiên, đối với các khu dân cư đã hình thành, dân cư phân tán, nhất là tại khu vực miền núi, nông thôn, việc đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung không phải trường hợp nào cũng phù hợp do điều kiện về hạ tầng, mặt bằng, khả năng kết nối và đặc điểm phân bố dân cư.

Trong những khu vực này, xử lý nước thải tại chỗ là một giải pháp cần được xem xét để thực hiện các yêu cầu về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc đầu tư công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ do tổ chức, hộ gia đình tự thực hiện phát sinh chi phí, trong khi khả năng đầu tư và tổ chức thực hiện giữa các đối tượng không đồng đều. Hiện nay, tỉnh chưa có cơ chế hỗ trợ cụ thể để khuyến khích và tổ chức thực hiện thống nhất việc xử lý nước thải tại chỗ tại các khu vực phù hợp.

Việc xây dựng Nghị quyết vì vậy nhằm xác định khu vực áp dụng, lộ trình thực hiện và chính sách hỗ trợ phù hợp, qua đó khuyến khích tổ chức, hộ gia đình chủ động đầu tư công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ. Chính sách được xây dựng theo hướng hỗ trợ, thúc đẩy việc thực hiện tại những khu vực không có điều kiện hoặc không phù hợp để đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung, không thay thế trách nhiệm của chủ nguồn thải trong việc thực hiện các yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Việc xây dựng chính sách cũng nhằm cụ thể hóa quy định tại Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành lộ trình và chính sách hỗ trợ đối với các khu đô thị, khu dân cư tập trung đã hình thành trước ngày 01/01/2022 nhưng không bố trí được quỹ đất xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải và các khu dân cư không tập trung.

Phạm vi áp dụng của dự thảo

Dự thảo Nghị quyết tập trung vào các khu vực có đặc điểm không thuận lợi cho việc đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung.

Theo đó, phạm vi áp dụng gồm tổ chức, hộ gia đình tại khu đô thị, khu dân cư tập trung đã hình thành trước ngày 01/01/2022 trong trường hợp không bố trí được quỹ đất xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải; và tổ chức, hộ gia đình tại khu dân cư không tập trung. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc thực hiện lộ trình và chính sách hỗ trợ cũng thuộc phạm vi áp dụng của dự thảo.

Như vậy, chính sách không được xây dựng theo hướng hỗ trợ chung cho tất cả tổ chức, hộ gia đình trên địa bàn tỉnh mà tập trung vào những khu vực được xác định là phù hợp với hình thức xử lý nước thải tại chỗ.

Lộ trình thực hiện được phân kỳ theo từng giai đoạn

Dự thảo đề xuất lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2027–2030 và được phân thành hai giai đoạn.

Giai đoạn 2027–2028 thực hiện đối với khu đô thị, khu dân cư tập trung thuộc phạm vi áp dụng. Giai đoạn 2029–2030 thực hiện đối với khu dân cư không tập trung.

Việc phân kỳ nhằm bảo đảm lộ trình thực hiện rõ ràng, phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực và khả năng cân đối ngân sách địa phương. Dự thảo cũng định hướng ưu tiên những khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao, khu vực đô thị, khu dân cư tập trung chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Chính sách hỗ trợ được đề xuất

Một nội dung trọng tâm của dự thảo là hỗ trợ một phần kinh phí để tổ chức, hộ gia đình xây dựng công trình, lắp đặt thiết bị xử lý nước thải sinh hoạt tại chỗ tại các khu vực thuộc phạm vi áp dụng.

Theo dự thảo, mức hỗ trợ được đề xuất là 1.000.000 đồng/công trình hoặc hệ thống thiết bị xử lý nước thải sinh hoạt tại chỗ hoàn chỉnh. Mỗi tổ chức, hộ gia đình chỉ được hỗ trợ một lần đối với một công trình hoặc hệ thống thiết bị.

Việc hỗ trợ được thực hiện đối với tổ chức, hộ gia đình đáp ứng đầy đủ các điều kiện về khu vực, thời gian thực hiện, phạm vi công trình, yêu cầu kỹ thuật và không thuộc trường hợp có trách nhiệm tự đầu tư công trình để thực hiện nghĩa vụ bảo vệ môi trường.

Khoản hỗ trợ được thực hiện bằng tiền, một lần sau khi tổ chức, hộ gia đình hoàn thành công trình, lắp đặt thiết bị và đáp ứng đầy đủ các điều kiện hỗ trợ. Sau khi được hỗ trợ, tổ chức, hộ gia đình có trách nhiệm quản lý, vận hành, bảo dưỡng và duy trì công trình, thiết bị theo yêu cầu kỹ thuật và quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.

Ưu tiên hỗ trợ theo điều kiện thực tế

Trong trường hợp kinh phí bố trí trong năm không đủ để hỗ trợ tất cả hồ sơ đủ điều kiện, dự thảo quy định thứ tự ưu tiên.

Trước hết là khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tiếp đến là khu vực có nước thải sinh hoạt xả vào nguồn nước mặt được sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt; sau đó đến các khu vực còn lại.

Việc xác định thứ tự ưu tiên nhằm tập trung nguồn lực vào những khu vực có điều kiện khó khăn và những nơi việc xử lý nước thải có liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt.

Nguồn kinh phí thực hiện

Theo dự thảo, kinh phí thực hiện chính sách được bố trí từ nguồn sự nghiệp bảo vệ môi trường của ngân sách địa phương trong dự toán ngân sách hằng năm, phù hợp với lộ trình thực hiện chính sách và khả năng cân đối ngân sách của địa phương.

Ngoài nguồn ngân sách, dự thảo cũng quy định khả năng huy động nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân và các nguồn kinh phí hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Việc lập, phân bổ, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí thực hiện chính sách được thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước và pháp luật có liên quan.

Tiếp tục lấy ý kiến để hoàn thiện dự thảo

Dự thảo Nghị quyết đang được xây dựng, lấy ý kiến và hoàn thiện theo quy định. Trong quá trình soạn thảo, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức lấy ý kiến các sở, ban, ngành, địa phương và đăng tải dự thảo trên Trang thông tin điện tử của Sở. Các ý kiến tham gia sẽ được nghiên cứu, tiếp thu, giải trình trong quá trình hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Việc lấy ý kiến đối với dự thảo là cơ sở để tiếp tục rà soát các quy định về phạm vi áp dụng, lộ trình, điều kiện hỗ trợ, mức hỗ trợ, nguồn kinh phí và phương thức thực hiện, bảo đảm chính sách được xây dựng phù hợp với quy định pháp luật, điều kiện thực tế và khả năng tổ chức thực hiện trên địa bàn tỉnh. Theo dự kiến, Ủy ban nhân dân tỉnh trình Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết tại kỳ họp chuyên đề tháng 12 năm 2026.